Back to Top
Woensdag 26 juni
86327 users - nu online: 939 people
86327 users - nu online: 939 people login
VAN ONZE EDITORS
Share:





lengte: 9 min. Printervriendelijke Pagina  
Leve de vrijheid! Hans Scholl, de Weiße Rose en het leger (deel 2)


door Judith Schuyf in Historie & Politiek , 05 juni 2019

This article is also available in English
lengte: 9 minuten


Op 22 februari 1943 werden de vierentwintig-jarige Hans Scholl, zijn eenentwintig-jarige zuster Sophie en hun drieëntwintig-jarige medestrijder Christoph Probst als leden van de verzetsgroep Weiße Rose na een ongehoord kort schijnproces door het nazi-regime met behulp van de guillotine geëxecuteerd.


Hans Scholl had eind 1937 al eerder met het Duitse justitiesysteem kennis gemaakt, toen hij onder andere werd verhoord wegens overtreding van de beruchte artikelen 175 en 175a, die homoseksueel contact verboden. Scholl nam de schuld op zich voor de seksuele contacten die hij als zeventien-jarige met de vijftien-jarige Rolf Futterknecht had gehad. Hij gaf ook toe dat die een “Schweinerei” waren geweest, maar motiveerde ze met “de grote liefde die ik voor Futterknecht had.”

Hans Scholl en Alexander SchmorellDe processen-verbaal van de verhoren zijn bewaard gebleven. We kunnen lezen dat het verhoor niet veel anders verliep dan bij de reguliere politie in die jaren – in de tekst is geen sprake van wat wij ons bij Gestapo-methoden voorstellen. De vragen, de antwoorden en de beschrijvingen komen ons bekend voor.

“Op een nacht tijdens het paaskamp, toen we net met onze gezichten naar elkaar gedraaid lagen, begon Scholl met mijn geslachtsdeel te spelen, nadat hij mijn trainingsbroek naar beneden had gedaan. In die nacht ging het wat verder, omdat hij zijn trainingsbroek ook naar beneden stroopte en zijn blote deel tussen mijn blote bovenbenen drukte. Daarbij werd zowel mijn als zijn lid stijf. Na enige tijd voelde ik nattigheid tussen mijn benen en ik neem aan dat Scholl toentertijd een zaadlozing heeft gehad. Bij mij was alleen mijn lid stijf; ik had geen zaadlozing.” Etc. etc.

Alexander Schmorell (1917-43) en Hans Scholl in uniformZo verklaarde Futterknecht dat hij zelf niet homoseksueel was – een uitspraak waaraan de Gestapo overigens twijfelde omdat beiden gedurende enkele jaren met elkaar hadden gekampeerd en reizen gemaakt.


‘Dwaasheden overwonnen’

Op 15 december 1937 werd Hans Scholl in Untersuchungshaft genomen. Er volgden bezoeken en brieven met zijn ouders, die hem vanuit hun geloof ondersteunden. Hans’ vader en zijn directe militaire meerdere intervenieerden met succes ten gunste van hem. Het probleem was, aldus de laatste, dat er een zekere gezagsverhouding had bestaan tussen Hans (als vaandeldrager van de troep) en de jonge Rolf. Als dat niet zo was geweest, had men de hele zaak zo onder de tafel geschoven. Maar met dit argument was men duidelijk op de goede weg gekomen.

Christoph Probst (1919-1943)Op 30 december 1937 werd hij uit het voorarrest vrijgelaten en keerde terug naar de kazerne waar hij als soldaat diende. Hij moest nog tot juni 1938 wachten tot zijn zaak diende voor het “Sondergericht,” dat waren gerechten buiten de normale rechtsgang om, die ten doel hadden anders-denkenden en -voelenden als “Volksschädlinge” uit te sluiten. Maar Scholl maakte een goede indruk, hij kwam totaal niet staatsgevaarlijk over.

De ontucht hoefde niet zwaar bestraft te worden, het leeftijdsverschil was gering, en Futterknecht maakte de indruk tegenover dit soort dingen “niet onervaren of afwijzend te staan.” Ten tijde van het gebeurde (namelijk voor de aanscherping van artikel 175) was dit gedrag niet eens strafbaar. Kortom, Scholl’s handelen was een “jeugdige dwaasheid van een overigens keurig net en ook geslachtelijk normaal voelend mens, die dit soort dwaasheden overwonnen had.”

Hij verdiende “niet meer dan een maand gevangenisstraf” en kwam daarom in aanmerking tot kwijtschelden van de straf, omdat straffen van korter dan een maand niet ten uitvoer hoefden te worden gebracht. Zo keerde hij terug naar de cavaleriekazerne. Hij ging medicijnen studeren, maar bleef onder dienst, het leger had behoefte aan artsen. Hij woonde in München afwisselend in de kazerne en op kamers en moest zich af en toe als hospik inzetten.  

Hans Scholl was er dus licht vanaf gekomen. Toch waren de gevolgen groot. Scholl schaamde zich diep. Het is duidelijk dat het incident voor grote verwarring bij hem had gezorgd. Met zijn persoonlijke leven komt het daarna niet erg op orde. Op mij maakt het de indruk dat hij hardnekkig probeerde uit te vinden wat heteroseksualiteit was. Dat hij dat vooral door vriendschappen met veertien- en vijftien-jarige meisjes probeerde met wie hij nadrukkelijk geen seks had, maakt deze pogingen des te moeizamer.

uit de film Sophie Scholl (2005)
Ook als hij op een iets hogere leeftijd overschakelt, wil het maar niet lukken: de dames vinden hem saai en niet echt geïnteresseerd in hen. Hij wil vriendschap, maar niet dat man-en-vrouw gedoe. Pas vlak voor zijn dood heeft hij een kortstondige relatie met een vrouw van zijn leeftijd, maar het is niet duidelijk of deze relatie seksueel was. Hij zegt tegen zijn ouders dat hij zich had voorgenomen “rein te blijven,” maar het is niet duidelijk of hij dit nu onder invloed van het christendom deed, of om de “naamloze zonde” stil te houden.

Hoe hij het ook met meisjes probeerde, zijn diepste vriendschappen bleven met mannen: in 1939-1940 met Hellmut Hartert en vanaf 1941 met Alexander Schmorell.

Hans Scholl (1918-1943)Met Hartert onderhield hij een “bijzonder nauwe vriendschap” die op wederzijdse aantrekking was gebaseerd. Ze gingen samen op vakantie en woonden ook een tijdje samen, tot Hans heftig verliefd werd op de vijftien-jarige dochter van een vriend van Helmut. Volgens mensen in zijn omgeving was Helmut hierdoor “mateloos teleurgesteld” en het zorgde voor een verwijdering tussen de vrienden.
 
Door de gebeurtenissen rond de arrestatie en rechtszaak raakte Scholl steeds verder van het nationaalsocialisme af. Hij veranderde ook van gedachten: zijn individualisme, natuurmystiek en toenemende christelijke vroomheid stonden ver af van de collectieve en “Blut-und-Boden” gedachten van de nazi’s. Wat zeker ook een grote rol speelde in dit proces was dat het studentenbataljon van de universiteit in de zomer van 1942 een aantal maanden naar het oostfront in Rusland werd gestuurd. Hier zag Hans Scholl met eigen ogen hoe verwerpelijk het legeroptreden van de nazi’s was.
 
Scholl las veel auteurs van uiteenlopende stromingen, die tezamen zijn denken beïnvloedden. De laatste was Thomas Mann, die vanuit de Verenigde Staten radioboodschappen naar Duitsland stuurde. Mann en Scholl hadden een gemeenschappelijke visie van een nieuw Duitsland in een vrij Europa, dat deel zou uitmaken van een vreedzame wereld. Uiteindelijk had de Weiße Rose weinig impact. Daarvoor was het toch te kleinschalig, te elitair en wilde het Hitler wel weg hebben, maar nam het geen afstand van het conservatisme waaruit deze was voortgekomen.


Wehrmacht-soldaten in travestie

De houding van de nazi’s ten opzichte van seksualiteit – en in het verlengde daarvan ook homoseksualiteit – was zeer dubbel. In het leger werd veel door de vingers gezien. Het homoseksuele gedrag van Hans Scholl werd als jeugdzonde afgedaan. Een onlangs verschenen fotoboek Soldier Studies: Cross-Dressing in der Wehrmacht laat zien dat te velde ook mogelijkheden waren tot travestie. Nu is dat geen nieuws. Ouderen onder ons kunnen zich nog soldaat Klinger uit de televisieserie M*A*S*H herinneren (die zich verkleedde zogenaamd om zo snel mogelijk retour USA te worden gestuurd). En ook in die andere soldatenkomedie uit de jaren zeventig/tachtig Oh moeder wat is het heet, over een Britse theatergroep die gedurende de Tweede Wereldoorlog de troepen in India moet opvrolijken, is er een travestierol voor korporaal “Gloria” Beaumont, die zo graag Ginger Rogers speelt.


Auteur Martin Dammann verzamelde authentieke fotos uit de Tweede Wereldoorlog waarop als vrouw verklede soldaten afgebeeld staan. Dammann verklaart dat door te stellen dat soldaten door de eeuwen heen zich graag een voorstelling maakten van wat ze misten.

Hoewel openlijke homoseksualiteit dus verboden was, sijpelde het uit alle poriën van het leger, die ultieme Männerbund. Tot op zekere hoogte was het zelfs geaccepteerd, mits het aan specifieke frames voldeed:
* slapstick scènes met jonge rekruten;
* formele theatervoorstellingen voor legeronderdelen;
* geïmproviseerde voorstellingen aan het front, voor een kleine groep kameraden. In het voorjaar van 1940 waren Duitse troepen gestationeerd in kleine dorpjes op de Frans-Duitse grens in afwachting van de aanval op Frankrijk. In de verlaten huizen konden de soldaten met de nog aanwezige huisraad en kleding een soort van thuissituatie naspelen, inclusief kennelijk heteroseksuele relaties. Theater is natuurlijk een prachtig excuus om homoseksueel te doen. Ten slotte zijn er de theatervoorstellingen die na de oorlog in de krijgsgevangenenkampen werden opgevoerd. In de kampen waren de mannen lange tijd zonder vrouwen opgesloten.
 
Veel meer commentaar geeft Dammann helaas niet. Er is denk ik wel meer aan de hand met deze foto’s en wat ze voorstellen: homo-erotiek en wederzijdse aantrekkingskracht waren in het Duitse leger even gangbaar als in andere legers. Daar zat soms ook echt verlangen achter. Veel foto’s zijn in een overduidelijk theatrale setting gemaakt. Maar bij andere zijn de betrokkenen helemaal niet verkleed, maar knuffelen gezellig met elkaar.

In nazi-Duitsland was er een doorlaatbare grens tussen slachtofferschap en medeplichtigheid. De meerderheid van de homoseksuelen hoorde net als alle andere Duitsers tot de gewillige onderdanen en begunstigden van de nazistaat. Zeventig procent van de mannen die veroordeeld werden onder paragraaf 175 en 175a zaten hun straf uit en werden daarna weer gewoon in het leger opgenomen, net als Hans Scholl.

Maar bestond er een intrinsieke relatie tussen mannenorganisaties, homo-erotiek, homoseksualiteit en Nazisme? Die vraag heeft velen beziggehouden.

Onder anderen George Mosse en later Thomas Kühne hebben geprobeerd hem te beantwoorden. Mosse zag een erotische spanning tussen de homo-erotische banden in de Männerbund en de verkettering van de homoseksueel, wiens anders-zijn nodig was om de mannelijkheid van de nazi’s te bevestigen. Volgens Kühne sloot de mannelijkheid van de Wehrmacht vrouwelijkheid juist niet uit: tegelijkertijd vond de Wehrmacht “harde” mannelijkheid waardevol, maar ook “zachte” vrouwelijke tederheid ten opzichte van de eigen kameraden. Die band was eerder “moederlijk” dan erotisch.
 
Vanaf de eerste verklaring over homoseksualiteit van de nazi’s in 1928 was duidelijk dat zij bang waren voor emoties. Emoties werden gezien als vrouwelijk, vrouwelijkheid was zwakte en wat het Duitse volk nodig had was mannelijke kracht. De nazi-organisaties, ook de jongerenorganisaties, waren daarom niet op vriendschap gebaseerd, want dat gaf maar emoties, maar op kameraadschap.

Het naziregime probeerde kameraadschap als belangrijkste deugd te propageren, zowel in het leger als in het dagelijks leven, maar kon moeilijk verhinderen dat mannen onderling nauwe banden met elkaar aangingen, waarbij emoties soms wel dicht aan de oppervlakte lagen. Ook hierin was het regime dus dubbel: de nazi’s propageerden banden met de eigen sekse als belangrijker dan relaties met vrouwen maar moesten tegelijkertijd zorgen dat die niet uit de hand liepen en gecontroleerd bleven.

Dit was de reden voor het strikte verbod op homoseksuele relaties in de SS. Vanaf eind 1941 stond hier de doodstraf op.

Hoe vaak die doodstraf overigens voltrokken werd, zullen we nooit weten, omdat de desbetreffende papieren in de chaos aan het einde van de oorlog verloren zijn gegaan. Waarschijnlijk gebeurde het maar zelden. Van een paar gevallen is bekend dat ze de keuze kregen tussen de doodstraf of naar het front gestuurd te worden. Anderen verdedigden zich, soms met succes, door te zeggen dat ze al te lang zonder vrouwen te velde lagen. Zeker was je echter nooit van je lot, en dat werd ook Hans Scholl fataal.

De graven van Hans en Sophie Scholl op het Friedhof am Perlacher Forst te München
  * Robert M. Zoske, Flamme sein!: Hans Scholl und die Weiße Rose, München: C.H.Beck, 2018, 368 blz., geb., ISBN 9783406700255
* Martin Dammann, Soldier Studies: Cross-Dressing in der Wehrmacht (Bilingual), Berlijn: Hatje Cantz, 2018, 129 blz., geb., ISBN 9783775744836



 










GERELATEERDMEER VAN JUDITH SCHUYF

Leve de vrijheid! Hans Scholl, de Weiße Rose en het leger (deel 2)

Judith Schuyf, in Historie & Politiek op 05 juni 2019
Reageren? Jouw reactie:

Je naam:
Email (wordt niet getoond):
min. 15 karakters, geen links of html svp














Rubrieken:








In het nieuwste nummer, Gay News 335, juli 2019






RoB
Made in Amsterdam











Meer uit Historie & Politiek
Meer uit nummer 334
Meer van Judith Schuyf





NCADAM


regular safe sex parties

meer info |visit


Dirty Dicks


Well-know great leather & cruise bar

meer info |visit















bottom image




Entire © & ® 1995/2019 Gay International Press & Stichting G Media, Amsterdam. All rights reserved.
Gay News ® is een geregistreerde merknaam. © artikelen Gay News; duplicatie niet toegestaan. Opname uitsluitend na schriftelijke toestemming van uitgever, met verplichte bronvermelding gaynews.nl. Door derden overgenomen artikelen worden in rekening gebracht, en zo nodig geincasseerd. Gay News ISSN: 2214-7640, ISBN 8717953072009. Gay News op Wikipedia.
Volg Gay News:
Twitter Issuu
RSS RSS Editors
zelfstandige Escortboys

CMI
Neem contact op
Abonneren
Adverteren






© 1995/2019 Gay News ®, GIP/ St. G Media