Back to Top
Zaterdag 25 Nov
86026 users - nu online: 1096 people
86026 users - nu online: 1096 people login
VAN ONZE EDITORS
Printervriendelijke Pagina  
Van brandstapels naar regeringsposities: de geschiedenis van homo’s in België


door Gert Hekma in Films & boeken , 30 oktober 2017


Het boek Verzwegen verlangen: Een geschiedenis van homoseksualiteit in België kent drie redacteuren en vijf auteurs: Jonas Roelens schrijft over de periode tot en met de Verlichting, Elwin Hofman over de late achttiende en vroege negentiede eeuw, Wannes Dupont over het eind van die eeuw tot circa 1950 en Paul Borghs en Bart Eeckhout over de laatste periode.

Brugse monniken op de brandstapel (1578)De eerste drie, de redacteuren, zijn jongere historici en beide laatsten zijn respectievelijk multidisciplinair onderzoeker Borghs - die eerder het informatieve Holebipioniers: Een geschiedenis van de holebi- en transgenderbeweging in Vlaanderen (2015) schreef - en Eeckhout, hoogleraar Engelstalige literatuur en Vlaams homo-activist. Hoewel de mannen met empathie over lesbische geschiedenis schrijven, is geen enkele vrouw bij het project betrokken geweest.

Dit is de eerste geschiedenis van homoseksualiteit in België geworden. Er waren wel deelstudies en artikelen maar niet zo’n ruim en rijk historisch overzicht. Het biedt een gedegen eerste begin. Het is jammer dat het boek geen index heeft. Er zijn geen noten maar elk hoofdstuk heeft wel een overzicht van gebruikte bronnen en literatuur. Het is vergelijkbaar met mijn eigen Homoseksualiteit in Nederland van 1730 tot de moderne tijd (2004) dat in het eerste hoofdstuk geciteerd wordt, een kortere tijdspanne omvat, slechts één auteur heeft, geen noten maar wel een index en slechts zijdelings op lesbisch leven ingaat. Het is raar dat de titel van het besproken boek spreekt van verlangen in enkelvoud en niet in meervoud.


Vervolging van sodomie

Fragment uit De tuin der lusten (circa 1500), Hiëronymus BoschNet als de buurlanden heeft België de nodige transformaties rond homoseksualiteit doorgemaakt. Eerst was er sodomie (meestal anale seks), een doodzonde die vaak met het vuur bestraft werd. De vroegste strafprocessen vonden plaats vanaf 1292 en terwijl zulke processen in de Noordelijke Nederlanden in de Middeleeuwen zeldzaam waren, kwamen ze in de Zuidelijke aanzienlijk vaker voor en troffen ze ook vrouwen. In de periode 1400-1550 zijn er 272 mannen en vijfentwintig vrouwen berecht en van de laatsten kregen vijftien de doodstraf. Omdat in het boek steeds cijfers per wisselende periode en plek worden gegeven, valt er slecht een volledig beeld te geven.

Zo werden tussen 1400 en 1600 in Brugge en omgeving 203 personen berecht, van wie 142 de vuurdood kregen. In Gent, een iets grotere stad, kwamen in tweehonderd jaar veel minder, namelijk vijfenzestig sodomieten voor het gerecht en drieëndertig kwamen op de brandstapel. Dat er relatief veel vrouwen vervolgd werden voor sodomie tot 1600, verklaart Roelens door te wijzen op hun relatief bevoorrechte positie in die tijd, zoals gelijk erfrecht voor broers en zusters.

Overigens nam na 1600 de sodomie-vervolging af terwijl de heksenjacht inzette. Eén van de laatste grote zaken was tegen de beroemde beeldhouwer Hiëronymus Duquesnoy – met een vader en broer van hetzelfde beroep - die het in 1654 in Gent met twee jongens van acht en elf jaar had gedaan. Ondanks pogingen van hemzelf en machtige vrienden om hem niet te veroordelen, lukte dit niet en stierf hij in datzelfde jaar op de brandstapel.

Toen in de Republiek de actieve vervolging van sodomie in 1730 begon, was die in het Zuiden helemaal afgelopen. In de achttiende eeuw zouden rechters sodomie-zaken onderhands afdoen, buiten het zicht van burgers die beter onwetend konden blijven dan door het vuur van de brandstapels het verkeerde voorbeeld krijgen. Wel begonnen ze meer en nauwkeuriger vragen te stellen over wat de sodomieten deden, of ze bepaalde eigenschappen en gewoontes hadden. Een wil om te weten ontstond langzamerhand vanuit katholieke biechtpraktijken.


Stilzwijgen
 
De straffeloosheid voor sodomie die er kwam met de invoering van de Franse wetgeving in 1795 betekende geen grote verandering meer omdat de sodomie-vervolging al grotendeels was geëindigd. Met de Code Pénal kwam er een nieuw artikel tegen openbare schennis der eerbaarheid, dat tegen publieke (homo)seksuele contacten werd ingezet, in Vlaanderen net als in Nederland. Tegelijk ontstond er aan het eind van de negentiende eeuw een onderwereld van cafés en publieke ontmoetingsplekken voor homo’s in grote steden en een debat over variante seksualiteit in de forensische psychiatrie.

Het is opmerkelijk voor België dat de politie, anders dan in andere landen zoals Nederland, niet tot scherpere vervolging overging tot na de Tweede Wereldoorlog, en men geen bijdrage had aan het publiek debat over homoseksualiteit. Zowel katholieken als liberalen wilden liever niemand wakker schudden over zulke feiten, de eersten met het idee van “wat niet weet, wat niet deert” en liberalen vreesden het gevaar dat homoseksuelen gebruik zouden maken van forensische psychiaters om hen voor hun daden ontoerekenbaar te verklaren en zo aan gevangenisstraf te doen ontsnappen.

Georges Eekhoud, 1876

De enige homo die zulke vragen wel serieus nam was Georges Eekhout wiens kuise homoroman Escal-Vigor (1899) dreigde verboden te worden. Gelukkig kreeg hij steun van een excellente advocaat, een socialistische senator die voor het vrije woord opkwam, en internationale beroemdheden als Émile Zola. Zo won hij zijn zaak, die vooral gezien werd als een zaak over vrije meningsuiting en niet over homoseksualiteit, want van zijn roman en homoverhalen moesten zijn socialistische vrienden niet veel hebben.

Ze waren op seksueel gebied even kleingeestig als hun katholieke tegenstanders. Eekhout verwierf nog enige roem in Nederland toen hij bij de roman Pathologieën (1908) van Jacob Israël de Haan een voorwoord verzorgde over de medische theorieën over homoseksualiteit, waar De Haan zelf juist totaal niet over schreef.

Brusselse homobar tijdens de jaren vijftig

Dupont wijst graag op een verschil tussen België en de buurlanden dat elders levendige discussies ontstonden over homoseksualiteit van dokters en homo’s zoals de Duitsers Ulrichs en Hirschfeld of de Nederlanders Aletrino, von Römer en Schorer, die in België niet van de grond kwamen – misschien omdat zowel katholieke priesters als liberale juristen daar geen belang bij hadden.


Van onderdrukking naar huwelijk

Wel waren er enige schandalen. Dupont behandelt een “ijzingwekkende” moordzaak die in 1899 veel stof deed opwaaien. De conciërge van een stadsvilla in Brussel had het aangelegd met soldaten. Eén ervan had seks met hem gehad en betaalde zijn verloofde met het geld van de inkomsten uit de homoseks. Beide mannen hadden kennelijk ruzie gekregen en de soldaat had zijn vrijer doodgestoken. Een voor die tijd typische situatie die uit de hand liep. Een andere moord vond bijna een eeuw eerder plaats. De machtige Nederlandse jurist J.E. Reuvens (1763-1816), lid van het toenmalige Hoog Gerechtshof, woonde in Brussel en was slachtoffer van homoseksuele chantage geweest en kort daarna vermoord.

Advertentie voor de Internationale Homodag te Gent op 18 maart 1978In die tijd (1815-1831) waren België en Nederland één natie. Het is nooit duidelijk geworden wie de moord pleegde(n) en waarom: homoseks, chantage, of was het omdat Reuvens kort tevoren had aangedrongen op scherpere bestraffing van “onnatuurlijke ontucht”? Dat laatste zou heel opmerkelijk zijn geweest, maar helaas behandelt Hofman deze sensationele moord niet. Ook de in Nederland wel als homoseksueel herkende populaire priester-dichter Guido Gezelle (1830-1899) is in het boek niet genoemd.

Een scherpere vervolging van homo’s begon in 1955 en Dupont’s verklaring is dat in alle West-Europese naties, als onderdeel van de communisten- en homojacht van McCarthy en aan de vooravond van de seksuele revolutie, hetzelfde gebeurde. In de laatste twee hoofdstukken komt eerst de opkomst van een homobeweging, naar het Nederlandse voorbeeld van het COC en het Franse van Arcadie in de vroege jaren vijftig aan de orde, eerst meer Vlaams dan Waals, meer van mannen dan van vrouwen, eerst conformistisch en in de jaren zeventig linkser en nu weer gemixt.

Tevens gaat het over de opmerkelijk late introductie van een nieuw wetsartikel in 1965, naar het voorbeeld van 248bis, dat de leeftijdsgrens voor homoseksuele contacten van zestien naar achttien jaar verhoogde. Net als in Nederland namen de Vlaamse homomannen het rond 1980 op voor pedofilie en wilden geen seksuele leeftijdsgrenzen in de wet, terwijl de meeste vrouwen daar anders over denken.
 
Elio Di Rupo, 2003Beide auteurs bespreken de vraag of een pragmatische opstelling zoals die vanaf 1999 met een paarsgroene regering gestalte kreeg, meer kans op succes biedt dan een radicale houding. Zij denken, net als hier te lande het COC en anders dan ik zou bepleiten, dat pragmatisme en normalisering beter werkt.

Een hoogtepunt voor België is dat ze, als tweede land na Nederland, het homo-huwelijk introduceren en opnieuw als tweede land, nu na IJsland, een homoseksuele premier kregen, Elio di Rupo. Het levert de vraag op waarom een land dat zo laat was met homo-emancipatoire ontwikkelingen tot 1970 tegenwoordig zo voorop loopt. Daar komt geen antwoord op. Bart Eeckhout geeft in zijn laatste hoofdstuk een mooi overzicht van beweging en culturele innovaties in Vlaanderen.

Alles overziende is de bundel rijk aan materiaal en plesant om te lezen. Een aanwinst.


 Wannes Dupont, Elwin Hofman, Jonas Roelens (red.), Verzwegen verlangen: Een geschiedenis van homoseksualiteit in België.  Antwerpen: Uitgeverij Vrijdag, 2017, 300 blz, ill., € 24,95, ISBN 9789460015281



 









Rubrieken:


















Meer uit Films & boeken
Meer uit nummer 314
Meer van Gert Hekma





Eagle


Famous Cruise Bar

meer info |visit


Pink Pijp & RB borrel


maandelijkse lokale bewoners borrel

meer info |visit















bottom image




Entire © & ® 1995/2017 Gay International Press & Stichting G Media, Amsterdam. All rights reserved.
Gay News ® is een geregistreerde merknaam. artikelen Gay News; duplicatie niet toegestaan. Opname uitsluitend na schriftelijke toestemming van uitgever, met verplichte bronvermelding gaynews.nl. Door derden overgenomen artikelen worden in rekening gebracht, en zo nodig geincasseerd. Gay News ISSN: 2214-7640, ISBN 8717953072009. Gay News op Wikipedia.
Volg Gay News:
Twitter Issuu
RSS RSS Editors
zelfstandige Escortboys

CMI
Neem contact op
Abonneren
Adverteren






© 1995/2017 Gay News ®, GIP/ St. G Media