Back to Top
Woensdag 13 Dec
86034 users - nu online: 1070 people
86034 users - nu online: 1070 people login
VAN ONZE EDITORS
Printervriendelijke Pagina  
Winckelmann en de goddelijke sekse


door Redaktie in Theater, Kunst & Expo , 26 juli 2017

This article is also available in English


The gelegenheid van de driehonderdste geboortedag van Johann Joachim Winckelmann (1717-1768) heeft het Schwules Museum te Berlijn een tentoonstelling over deze invloedrijke kunsthistoricus georganiseerd.

Johann WinckelmannJohann Joachim Winckelmann werd in 1717 in Stendal geboren, en overleed in 1768 te Triëst, Italië. Hij wordt gezien als de grondlegger van de klassieke archeologie en kunstbeschouwing. Zijn meerdelige werk Geschichte der Kunst des Altertums (1764) werd internationaal een bestseller en is in verschillende talen vertaald. Vandaag de dag wordt de studie nog steeds beschouwd als de basis van en een standaardwerk over kunstgeschiedenis.

Hoewel hij van eenvoudige komaf was, deed hij door zijn wetenschappelijke nieuwsgierigheid Halle, Jena, Dresden en uiteindelijk Italië aan. Winckelmann arriveerde in november 1755 in Rome. Zijn eerste taak bestond uit het beschrijven van de beelden in de Cortile del Belvedere - de Apollo Belvedere, de Laocoön, de zogenaamde Antinoüs, en de Torso Belvedere - die hij beschouwde als de “uiterste perfectie van klassiek beeldhouwwerk.”

In Italië definieerde hij zijn nieuwe “Schoonheid van de Kunst” onder invloed van de vele artistieke monumenten en beeldhouwwerken uit de Griekse en Romeinse oudheid die hij aanschouwde. Het zou de basis vormen voor gestileerde kritiek in toekomstige kunstperiodes.

De werken van Winckelmann waren zeer invloedrijk, maar dat was ook de door mysteries omhulde man zelf. Zijn nauwelijks verbloemde homoseksualiteit werd door tijdgenoten zoals Casanova, Herder en Goethe vermeld. De onverhulde homo-erotiek van zijn geschriften over esthetiek, en de mysterieuze omstandigheden van zijn moord zijn altijd onderbelicht gebleven in het grotendeels heteronormatieve onderzoek naar Winckelmann.

Oorspronkelijk was Winckelmann van plan om slechts twee jaar in Italië te blijven, maar het uitbreken van de Zevenjarige Oorlog (1756-1763) bracht daar verandering in. Hij werd benoemd tot bibliothecaris van Kardinaal Passionei, die onder de indruk was van het prachtige Griekse schrijven van Winckelmann. In 1768 reisde Winckelmann naar het noorden over de Alpen, maar Tirol deprimeerde hem, waarna hij besloot terug te keren naar Italië. Een vriend, de beeldhouwer Bartolomeo Cavaceppi, overtuigde hem ervan naar München en Wenen te reizen, waar hij met alle egards werd ontvangen door Keizerin Maria Theresa.

Op de terugreis werd hij vanwege de gouden en zilveren eremedailles die Maria Theresa hem had gegeven, op 8 juni 1768 te Triëst in een herbergbed vermoord door de reiziger die in de naburige kamer logeerde, een man genaamd Francesco Arcangeli, met wie Winckelmann vriendschap had gezocht. Arcangeli bekende dat hij had gedacht een “een man van weinig waarde” (“un uomo di poco conto”) tegenover zich gehad te hebben. Hoewel de beoogde diefstal door velen als motief voor de moord wordt gezien, is de ware achtergrond van deze tragedie nooit werkelijk opgehelderd. Argangeli werd een maand later middels radbraken oneervol geëxecuteerd. Kort voordat de beul het vonnis voltrok, hield Arcangeli een gloedvolle toespraak van een kwartier, waarin hij de omstanders om vergiffenis smeekte en hen aanspoorde tot een deugdzaam leven.

De gewelddadige dood van Winckelmann heeft in recente tijden ook zijn sporen in de homo-literatuur nagelaten. Zo las de Franse schrijver Dominique Fernandez (1929), die in de jaren vijftig enkele jaren in Napels doceerde en in zijn werken vaak aandacht besteedt aan homoseksuele ervaringen en creativiteit, op een gegeven ogenblik het in 1971 uitgegeven dossier van Arcangeli’s proces. Dit inspireerde hem tot de in 1981 verschenen roman Signor Giovanni (de naam waaronder Winckelmann zich in de herberg inschreef), die ook in het Nederlands is vertaald. Fernardez construeerde op basis van het proces-dossier en de geschriften van Winckelmann een homoseksuele verhouding tussen Arcangeli en Winckelmann, vol psychologische kronkels.

Ook in Nederland heeft Winckelmann’s dood de pennen in beweging gezet. Zo publiceerde de classicus Hein L. van Dolen, die in 1993 tezamen met Eric M. Moormann de uitgave Johann Joachim Winckelmann: Een portret in brieven had samengesteld en vertaald, in 1997 Moord in Triëst: Een nieuwe kijk op de dood van Johann Joachim Winckelmann (1717-1768). In deze door een recensent ooit als “kleine archeologische crime-story” omschreven compacte studie zoekt Van Dolen op basis van Winckelmann’s correspondentie, de processtukken en archiefonderzoek in Wenen en Triëst naar verklaringen voor de moord. Hij gaat nader in op het officiële motief voor de moord, de diefstal van de eremedailles, maar wijst erop dat Arcangeli die niet meenam op zijn vlucht naar buiten.

“Van Dolen’s speurtocht naar Winckelmann’s fatale laatste levensweek in Triëst heeft intrigerender mogelijkheden opgeleverd: is de befaamde geleerde wellicht slachtoffer geworden van een vendetta, werd hij door een huurmoordenaar gedood, was er sprake van een crime passionel (Winckelmann had homoseksuele neigingen) of van religieus fanatisme?,” schreef Joanita Vroom indertijd in de Volkskrant. Natuurlijk kon ook Van Dolen niet om de raadselachtig vertrouwde omgang tussen slachtoffer en dader heen, waardoor zijn onderzoek uiteindelijk een spannende who-dunnit heeft opgeleverd.

Dat juist een homoseksuele man de kunstgeschiedenis voor toekomstige generaties zou herdefiniëren, en tegelijkertijd in zijn geschriften een nieuwe camouflagetechniek zou ontwikkelen, is niet vrij van ironie. Dit was voor het Schwules Museum de reden om een tentoonstelling over het leven en werk van Winckelmann te organiseren, en om specifiek zijn seksuele voorkeur te belichten tegen de achtergrond van zijn biografie en geschriften.

De tentoonstelling in het Schwules Museum heeft opzettelijk de dubbelzinnige titel Winckelmann – Das göttliche Geschlecht. De nadruk van de tentoonstelling ligt op de ontvangst van zijn klassieke interpretaties. Met meer dan honderd beeldhouwwerken en gipsmodellen, schilderijen, tekeningen, gravures en afdrukken uit de achttiende en negentiende eeuw, wordt Winckelmann’s vertoog over de “Schoonheid van de Kunst” gereconstrueerd in het museum. Tegelijkertijd lijkt het onomstotelijk dat het bespreken van en het spreken over kunst altijd komt kijken bij, zo niet een essentieel onderdeel is van de sublimatie van erotische verlangens. Het eindpunt van de tentoonstelling valt rond 1850, toen Winckelmann’s tijdperk overging in de universele historische interpretatie van stijlopeenvolgingen, en kunstgeschiedenis uiteindelijk erkend werd als academische discipline.

Het secundaire aspect van de tentoonstelling markeert de culturele geschiedenis: Italië wordt in de achttiende-eeuw door homoseksuele reizigers en kunstverzamelaars gezien als een gewilde bestemming. De historische leefomstandigheden die verschillen van de sociale normen die rond 1800 gelden worden besproken, evenals de invloed van Winckelmann’s esthetische concept op de opleiding van artiesten en academici.


 De tentoonstelling Winckelmann - Das göttliche Geschlecht werd samengesteld
door dr. Wolfgang Cortjaens en duurt tot 9 oktober 2017.

Schwules Museum
Lützowstraße 73
10785 Berlijn, Duitsland
www.schwulesmuseum.de
 



 








Rubrieken:


















Meer uit Theater, Kunst & Expo
Meer uit nummer 311
Meer van Redaktie







Eagle


Famous Cruise Bar

meer info |visit















bottom image




Entire © & ® 1995/2017 Gay International Press & Stichting G Media, Amsterdam. All rights reserved.
Gay News ® is een geregistreerde merknaam. artikelen Gay News; duplicatie niet toegestaan. Opname uitsluitend na schriftelijke toestemming van uitgever, met verplichte bronvermelding gaynews.nl. Door derden overgenomen artikelen worden in rekening gebracht, en zo nodig geincasseerd. Gay News ISSN: 2214-7640, ISBN 8717953072009. Gay News op Wikipedia.
Volg Gay News:
Twitter Issuu
RSS RSS Editors
zelfstandige Escortboys

CMI
Neem contact op
Abonneren
Adverteren






© 1995/2017 Gay News ®, GIP/ St. G Media