Back to Top
Zondag 17 Nov
86374 users - nu online: 1114 people
86374 users - nu online: 1114 people login
VAN ONZE EDITORS
Share:





Films & boeken

De Hongaarse schrijver Sándor Márai (1900-1989) heeft recent in Nederland bekendheid gekregen met zijn roman Gloed (1938). Zijn reputatie is vooral snel gegroeid na zijn dood door zelfmoord die volgde op het overlijden van zijn vrouw en zoon. Hij had het ongeluk dat het begin van zijn carrière samenviel met de opkomst van Hitler, de chaos van die tijd en de erop volgende Tweede Wereldoorlog. Vandaag de dag prijst de pers hem postuum de hemel in en vergelijken recensenten zijn werk met dat van Robert Musil, Thomas Mann en Stefan Zweig.

door Gert Hekma - 30 september 2003

lengte: 5 min. Printervriendelijke Pagina  
Opgroeien in een homo-erotische broeikas


This article is also available in English
lengte: 5 minuten


Het debuut van Márai, De opstandigen, is een roman over vier jongens op de dag van hun eindexamen. Plaats van handeling is een verstild Hongaars stadje aan het eind van de Eerste Wereldoorlog.

Tibor is de centrale figuur van de vriendenclub en tevens van de vier de mooiste, meest atletische maar ook minst slimme op wie aller aandacht is gericht. Hij is de zoon van een kolonel die aan het front vecht. De vader van Ábel is als legerarts ook van huis weg. Béla is de zoon van een welgestelde kruidenier die zijn grote voorraden met woekerwinsten verkoopt. Ernö's vader tenslotte is een straatarme schoenmaker die geloofsgek en invalide terugkeerde uit de loopgraven.

Behalve de jongens spelen andere figuren een belangrijke rol zoals de oudere broer van Tibor die een arm verloor in de oorlog en invalide thuis zit, een toneelspeler op doorreis en een viezige pandjesbaas. Vrouwen figureren alleen op de achtergrond in het boek.
Pas in het laatste schooljaar zijn de jongens vrienden geworden. Wat de jongens in elkaar aantrekt, blijft mysterieus. Het lijkt een mengeling van afkeer en erotiek. Wat hen samenbindt, is wel evident: de opstand uit de boektitel tegen de vaders en het patriarchale gezag meer algemeen. Maar het is een tot mislukken gedoemde rebellie want na het eindexamen zullen de jongens ook volwassenen zijn die meegesleept worden in de oorlog en, mochten ze de loopgraven overleven, het gezapige leven van het stadje. Ze zullen waarschijnlijk trouwen en weer zonen krijgen. Hun verzet tegen de traditie is gedoemd te mislukken.



De opstand tegen de vaders krijgt vooral vorm in omvangrijke diefstallen. Béla haalt steeds grotere sommen geld uit de kassa van zijn vaders winkel en Tibor steelt het familiezilver onder het bed van zijn doodzieke moeder weg. Tevens roven Tibor en Ábel symbolen van hun vaders beroepen zoals een zadel en microscoop. De jongens zijn van god los in een situatie waarin het ouderlijke gezag zeer is verslapt. Alleen Ernö steelt niet want bij hem thuis is niks waardevols. De buit bewaart de bende eerst in de slaapkamer van Tibor, later in een kamer van een verlopen hotel in de bergen die het stadje omringen. Voor het geld kopen ze behalve drank en worst vooral veel dwaze kleren die weer aanleiding geven tot allerlei opwindende verkleedpartijen.

De éénarmige broer Lajos van Tibor introduceert tegen het eind van het verhaal een volwassene in de vriendenkring, de toneelspeler Amadé. Lajos is als exscholier en afgeschoten soldaat een soort tussenpersoon tussen wereld van pubers en volwassenen. De acteur is dat nog meer en beklemtoont zowel het kunstmatige van de volwassen wereld als wat wordt uitgestoten en gemarginaliseerd. Hij personifieert de "zwervende flikker" die de bezoekers van het theater net als de jongens betovert met zijn spel en zijn verhalen, maar die tegelijk met de nek wordt aangekeken en tenslotte door het respectabele stadje uitgekotst.
Het boek kent een lange serie ontknopingen die ik niet zal verklappen. De jongens leren tamelijk hardhandig over leugen en bedrog, over de vuiligheid die achter schone schijn verborgen ligt, over het oninteressante van volwassenheid.

De tot mislukken gedoemde opstand tegen de vaders brengt de versteende klasse-, sekse- en seksuele verhoudingen van het Middeleuropese stadje aan het licht. De intelligente zoon van de schoenmaker zit vol wrok over de drie vrienden die de burgerlijke cultuur met de paplepel kregen ingegoten. Daaraan zal hij nooit echt deel hebben. Van het klasseverschil dat hij aan den lijve ervaart, zijn de andere jongens zich nauwelijks bewust. Een loop-jongen van de kruidenier verdwijnt voor twee jaar in de nor omdat hij verdacht wordt van diefstallen die zoon Béla pleegde. Het lijkt een duidelijk geval van klassejustitie.



Ook de sekseverhoudingen stammen uit het stenen tijdperk. Het gezag van de vaders bestaat bij de gratie van vrouwen die thuis zitten en moeten dulden dat de heren der schepping hun seksuele vermaak elders halen, zoals in bordelen. De vrienden die doen alsof ze alles weten over heteroseks en hoeren, hebben daar echter helemaal geen ervaring mee. Ze keren zich af van de wereld van vrouwen en moeders, maar zijn in de echte mannenwereld nog niet welkom. Maar kunnen ze wel echte heteromannen worden of zullen ze falen zoals de acteur? En wat weten ze van homoseks?

De roman heeft een broeierige sfeer en er zijn steeds verwijzingen naar homoseksualiteit. Béla houdt van verkleedpartijen. Ábel is een beetje verliefd op Tibor en jaloers dat hij niet de aandacht krijgt die hij zoekt zonder dat hij weet wat er eigenlijk te vinden valt. Tibor trekt op een gegeven moment een jurk aan waardoor hij nog verleidelijker wordt. Met veel maar weinig expliciete woorden maakt Márai duidelijk dat de acteur een pederast is maar wat tussen hem en de jongens, of tussen de jongens onderling is voorgevallen op het gebied van seks (ontucht heet dat nog in de roman), blijft in nevelen gehuld.

De opstandigen is een meesterwerk. In de Nederlandse vertaling is het een meeslepend boek. Maar het is wel een roman die niet de expliciete seks biedt van de moderne homoroman. Het blijft vooral bij de impliciete verwijzingen en omwegen waarin Robert Musil met De ervaringen van de jonge Törless (1906), Thomas Mann met De dood in Venetië (1912) en Stefan Zweig met Verwarring van gevoelens (1927) uitblonken. De vergelijkingen van de recensenten zijn vanuit homoseksuele optiek passend gekozen want de roman van Musil is een duidelijke, misschien wat sadistischer voorloper van De opstandigen.


Beide romans beschrijven de homo-erotische broeikas waarin middelba-re schooljongens opgroeien terwijl ze zich voorbereiden op het examen- voor een volwassen leven. Ze hebben het vooruitzicht van een militaire dienstplicht die Tibor als een bevrijding van zijn puberjaren ziet ondanks een broer die onherstelbaar invalide uit de oorlog terugkwam.

Hun laatste schooljaar was spannend, hun examenfeest het beste dat er ooit was geweest, het vooruitzicht op volwassenheid veelbelovend maar toch is de roman van begin tot eind doortrokken van een walm van leugen, verraad en dood die de mooie beloftes van zowel jongensjaren als volwassen mannenstatus grondig bederft.



Sándor Márai, De opstandigen (1930), Amsterdam, Wereldbiblio-theek, 2003, 238 pp., E 17,90.



Commentaar:
Re: Opgroeien in een homo-erotische broeikas-


Reactie van eveline v g dd. 01 december 2012
Ik heb ""gloed" gelezen en ben getroffen door de dubbelheid van het verhaal; is Henrik's visie wel de juiste? Is Konràd niet degene die het slachtoffer was van zijn liefde voor Henrik ipv Krisztina?Maar is hij te laf om daarvoor uit te komen?Als je het boek vanuit deze insteek leest kom je tot een even geloofwaardig verhaal










GERELATEERDMEER VAN GERT HEKMAMEEST GELEZEN VAN GERT HEKMA

Opgroeien in een homo-erotische broeikas

Gert Hekma, in Films & boeken op 03 januari 2019
Reageren? Jouw reactie:

Je naam:
Email (wordt niet getoond):
min. 15 karakters, geen links of html svp




















bottom image




Entire © & ® 1995/2019 Gay International Press & Stichting G Media, Amsterdam. All rights reserved.
Gay News ® is een geregistreerde merknaam. © artikelen Gay News; duplicatie niet toegestaan. Opname uitsluitend na schriftelijke toestemming van uitgever, met verplichte bronvermelding gaynews.nl. Door derden overgenomen artikelen worden in rekening gebracht, en zo nodig geincasseerd. Gay News ISSN: 2214-7640, ISBN 8717953072009. Gay News op Wikipedia.
Volg Gay News:
Twitter Issuu
RSS RSS Editors
zelfstandige Escortboys

CMI
Neem contact op
Abonneren
Adverteren






© 1995/2019 Gay News ®, GIP/ St. G Media