Back to Top
Woensdag 23 Aug
85954 users - nu online: 1479 people
85954 users - nu online: 1479 people login
VAN ONZE EDITORS
Printervriendelijke Pagina  
De memoires van acteur Willem Nijholt

door Martin Maassen in Films & boeken , 24 januari 2017


In 2011 publiceerde acteur Willem Nijholt onder de titel Met bonzend hart zijn brieven aan de schrijfster Hella Haasse. Haasse was net als Nijholt geboren in Nederlands-Indië. Na de verschijning van het brievenboek, dat voor een flink deel over zijn tijd in een Japans concentratiekamp gaat en ook “een bewogen eerbetoon aan zijn moeder” werd (aldus de Volkskrant in 2011), zijn er nu de memoires. In beeldend, associatief en vaak uitbundig taalgebruik neemt Nijholt de lezer mee naar enkele indrukwekkende episodes uit zijn leven.

Foto Manon Bruininga“Nou soit. Ik ben al over de tachtig. En mijn botten kraken en mijn pezen kermen en mijn spieren kreunen en mijn buikje flubbert en mijn haren grijzen... En ik krijg craquelé ook al in mijn tanden.”


Grauw, alles grauw

Op 14 januari 1946 vaart de elfjarige Willem met zijn oudere broer, jongere zusjes en zieke moeder op een schip “vol halfdood menselijk concentratiekampoverschot” de haven van Amsterdam binnen. Het is ijzig koud: “Grauw, alles was grauw in Holland. Bah!” Prinses Juliana was er om het ziekenhuisschip op te vangen. “Niks gouden koets en in rood fluweel gestoken palfreniers en ruiters op briesende paarden met pluimen en belletjeGombong 1934, ma, baby Willem, Jan en pas aan het tuig. Niks hermelijnen mantel en schitterkroontje waar ma in Indië zo gloeiend over kon vertellen. Niks orkest in gala dat het Wilhelmus speelde. Niks driewerf hoezee, hoezee, hoezee! (...) Mensen riepen ons toe: ‘Houd moed!’ ‘Wees sterk!’ ‘Welkom thuis!’ Thuis? Wij hadden geen thuis. Ons thuis lag in Soemenep, op Madoera.”


Naar het Gasthuus

Willem en zijn familie gingen vanuit Amsterdam door naar Millingen aan de Rijn, naar “ons opoe” toe. Naar de nonnen (“Zwanen”) in het Gasthuus Sint-Jan de Deo, waar opoe woonde: “De Zwanen hadden borstrokken voor ons gemaakt, ook uit de voorraadkast, van Jansen & Tilanus-ondergoed dat achtergelaten was door reeds gestorven oude mannetjes en zuinig werd bewaard. ‘Die komme altied van pas, ziede wel?’ (...) De Zwanen kwamen ook met een boek en tijdschrift (De Katholieke Illustratie) voor ons aan, met veel Jezus-verhalen en zoetgekleurde platen.”

Willem wordt er “smoor” op dienstmeisje Victorientje die hem balladen, “liedjes van de dag” en swingen leert. Hij prikte er “prachtige plaatjes” van filmsterren (Deanne Durbin, Judy Garland en Betty Grable) boven zijn matras, die vervolgens door de Zwanen van de muur worden gescheurd (“die zondige vrouwen, die verloren zielen”). Victorientje geeft hem stiekem een schrift met filmsterren erin: “Erroll Flynn in een strakke maillot met een degen in de hand en dat beroemde scheve lachje onder zijn snorretje; en jungle boy Sadu, in zijn panterlendendoekje! (...) Victorientjes pleister op de scheur in mijn gewonde ziel.” Victorien moet uiteindelijk vertrekken vanwege “een moetje.” “Ek heb mèh Jáop al gemeenschap geha-háád! Jáop en ik hebben gezóndigh. (...) We kriege ’ne kindje.”

De Deense reus
Een Deens sprookje

Om aan te sterken gaat Willem naar het eiland Bornholm in Denemarken. Naar Karl en Anne. “Ineens kwam het besef op achter mijn voorhoofdsbeen dat Karl toch wel heel erg op Frans in ’t Millingse Gasthuus leek. Waardoor ook plots andere gevoelens opborrelden. Die ik maar niet begreep en niet toeliet in het onbewuste openbloeien van mijn seksualiteit.” Willem raakt er gefascineerd door bijzondere delen van het mannelijk lichaam en door het contact met Karl... “Die nacht heb ik helemaal niet geslapen. Ik lag maar te piekeren over ‘dat rare’ dat mij overkomen was. Ik begreep er niets van. Karl was een man, waarom zou ik zo van hem in de war raken?”


Zondige gedachten

Terug in Millingen komt zijn vader (“een vreemde, oude man in onze ogen”) thuis na drie jaar gevangenschap in Birma. Willem gaat naar “de overbruggingsschool” en komt daarna terecht op de hbs-b, waar hbs-a meer voor de hand had gelegen... Hij loopt er vast. “Die hele school interesseerde me niet meer, ik werd toch wel filmster of zo.” Willem ging elke week te biecht. “Ik was zo rooms als de paus zelf.”

Hij weet niet wat er te biechten is, “maar de pastoor vroeg vaak naar dingen die ik niet begreep. Of ik ook met mezelf speelde? ‘Jawel, eerwaarde vader, ik teken graag aankleedpoppetjes op karton en hun kleertjes op papier met lipjes eraan, die sla je om bij de schouders en armen en dan speel ik modeshow met ze.’ En dan werd het stil in de biechtstoel.

De pastoor zuchtte of was geïrriteerd en ik kreeg vrijwel meteen de absolutie en één rozenhoedje te bidden. Wat ik ook braaf deed, meteen uit de biechtstoel terug in de kerk. Maar één keer vroeg hij of ik nooit zondige gedachten had en daarbij met mijzélf ging spelen en dan een prettig gevoel kreeg? Nou ja, zondige gedachten. Zondig? Nee, ik had geen wilde driften naar zuipen; en vloeken vechten stelen deed ik ook niet.”


‘Ik verdween in hem’

1956Willem komt op het idee om klusjesman Frans van het Gasthuus weer eens te bezoeken. Volgens buurvrouw Roelofje was Frans “vroeger in het klooster betrapt met een jonge monnik in een innige omhelzing.” Beide jongens waren door “de Heilige Bisschop en het Heilige Kloosterbestuur” gestraft en het klooster uit gezet. Willem hoort hoe “rooie Roelofje die verrekte roomsen verfoeide, om iemand als Frans, ‘zo’ne goeie kerel, zo’n aardige mens,’ een schop onder zijn kont te geven, nota bene omdat hij ‘uut liefde hah gezóndigd, huichelbende, mot je ze es zien met die roomse gepenkoppen!’”
 
Het “Willi, ziede gij ut ech?” klinkt uit de kelder als Wilem het domein van Frans binnen treedt. “Willi, ge bint al een mooie, grote knul.” Op hartstochtelijke wijze beschrijft Nijholt zijn “eerste liefde,” zijn eerste hevige, seksuele ervaring. “Ik verdween in hem.” Bij Frans komt na de hoogtepunten het zondebesef bovendrijven. “Dit mág nie, Willi, dit mág niet.” “Waarom niet, waarom niet dan?” “Dit is zonde, Willi.” “Nee, Frans, dit is liefde. Frans, ik hou zoveel van je.”

Een jong nonnetje verstoort de romance. “Fra-hans, ben je daar?” (...) “Een draaikolk van gedachten raasde door mijn hoofd. God straft onmiddellijk!”


Van dattum

Willem heeft de liefde ontdekt en er niets van zonde of schaamte bij gevoeld. “Ik was ‘op’ mannen. Ik was een van die ‘van dattums’, zoals dat destijds denigrerend werd genoemd. Was ik er ook ‘zo een’? Ik had altijd vriendinnetjes met wie ik omging, maar zoenen deden we niet, en ik zat ook nooit aan ze te frummelen, zoals mijn Millingse vriendjes trots beweerden te doen en dan als bewijs hun hand met twee gestrekte vingers naar hun neus brachten om er met een geil, geheimzinnig lachje en draaiende ogen aan te snuiven.”

Willem ging nooit meer langs Frans. Na een mislukte periode op de hbs belandt hij uiteindelijk vrijwillig bij de marine.


S5

“Hojo hojo! In Nijmegen en Millingen had ik ze aan de muur van het gemeentehuis zien hangen, de affiches met ‘Zorg dat je er (ook) bij komt,’ door een jolig matrozengezicht in een bubbel uitgesproken, met de duim omhoog. En hoe langer ik ernaar keek, hoe meer het me wel iets begon te lijken.”

Hij wordt bij de marine op de korrel genomen door een sadistische sergeant. Na een brute “wachtloopverkrachting” (Nijholt beschrijft het in directe bewoordingen en bijkans zo relativerend alsof hij het eerste broodje pindakaas in zijn leven eet) wordt Willem overgeplaatst. Na een nacht doorzakken volgen drie maanden Nieuwersluis. Niet nadat Willem’s ouders ook deelgenoot worden van zijn uiteindelijke ontslag. Zijn moeder riep dingen als: “Jeetje, Willi! met S5 ontslag?! Zo krijg je nooit meer een goede baan. Je kunt zelfs geen postbode meer worden! En... en... homofiel?! Maar kind! Dat doen toch alleen Arabieren!”


Een ander leven

“Ik had dromen van een ander leven.” Uiteindelijk maakt Nijholt zijn dromen meer dan waar. Via de Toneelschool kent hij een lange, glanzende carrière op het toneel.

In mei 1960 doet Willem eindexamen aan de Toneelschool. Zijn moeder is een jaar daarvoor gestorven. Dat doet hem ongelofelijk veel pijn. “Die pijn, afgesleten, maar nooit meer weg te strijken. (...) Op alle première-nazitten heb ik mijn hele carrière lang aan haar moeten denken en kon ik nooit echt euforisch aan de champagne. (...) als er iemand een doorgeefluik voor theatraal gevoel in de bloedstroom had, dan heb ik het van haar.”


Als op een racefiets

In de laatste vijftig bladzijden van zijn memoires verhaalt Nijholt van een anonieme liefde en Magere Hein, van de warme vriendschap met acteur Siem Vroom en van een gesprek met een kapelaan (“Godsamme, wat een pracht van een priester”) die hem door Ina Lutz, de vrouw van acteur Ton, op het dak wordt gestuurd. Hij komt erachter dat hij “doodongelukkig” is. Ook de eerste schreden op het toneel worden beeldend beschreven. Wim Sonneveld en Conny Stuart (“Maagh wij nemen nog een glas op vgroeharr. Pgoost hoorg, jóngah!”) komen voorbij.

“Ja, de Grote Acht-Nul al gepasseerd. Ik heb het toch maar gehaald. Tweeëntachtig jaar. En terugkijkend? Ha! Als op een racefiets door de tijd geraasd, lijkt het wel.”

Dat is ook het gevoel dat de lezer bekruipt als de laatste bladzijde is omgeslagen. De racefiets had nog wel meer haltes uit Nijholt’s leven mogen aandoen. Dat is het enige “verwijt” dat je Willem Nijholt mag maken na het lezen van zijn openhartige en kostelijke memoires.


Willem Nijholt, Een ongeduldig verlangen: Herinneringen.
Amsterdam: Querido, 2016, 280 blz., ISBN 9789021402192, € 22,50



 









Rubrieken:










Robert Mapplethorpe
Tm 27 aug @ Kunsthal Rotterdam











Meer uit Films & boeken
Meer uit nummer 305
Meer van Martin Maassen





Mister B Antwerp


Mister B's second Franchise store

meer info |visit


People Direct


Zelfstandig werkende Escortboys | Self employed escortboys

meer info |visit















bottom image




Entire © & ® 1995/2017 Gay International Press & Stichting G Media, Amsterdam. All rights reserved.
Gay News ® is een geregistreerde merknaam. © artikelen Gay News; duplicatie niet toegestaan. Opname uitsluitend na schriftelijke toestemming van uitgever, met verplichte bronvermelding gaynews.nl. Door derden overgenomen artikelen worden in rekening gebracht, en zo nodig geincasseerd. Gay News ISSN: 2214-7640, ISBN 8717953072009. Gay News op Wikipedia.
Volg Gay News:
Twitter Issuu
RSS RSS Editors
zelfstandige Escortboys

CMI
Neem contact op
Abonneren
Adverteren






© 1995/2017 Gay News ®, GIP/ St. G Media