Back to Top
Woensdag 28 juni
85917 users - nu online: 1564 people
Gay News : Editie : 291 : Frans Kellendonk: katholiek en homoseksueel

Printervriendelijke Pagina  

Frans Kellendonk: katholiek en homoseksueel

door Gert Hekma in Films & boeken , 14 december 2015


Misschien is Frans Kellendonk (1951-1990) een beetje in de vergetelheid geraakt, maar hij gold in de jaren tachtig als de meest belovende schrijver van zijn generatie. Hij was auteur van bundels korte verhalen (Bouwval, 1977, en Namen en gezichten, 1983), essays (De veren van de zwaan, 1987, en De halve wereld, 1989), een novelle, De nietsnut (1979), en een spookverhaal, Letter en Geest (1982). Zijn belangrijkste boek, de roman Mystiek lichaam (1987), die zonder de afkorting te noemen onder meer over aids gaat, werd indertijd beschouwd als goed geschreven maar antisemitisch en homofoob.

Hij vertaalde Engelstalige boeken en schreef een proefschrift over een zeventiende-eeuwse Engelse uitgeverij. Hij maakte geen geheim van zijn homoseksualiteit, deed daar vaak ironisch over en was, als hij thuis in de Amsterdamse Bethaniënstraat verbleef, vaste gast om de hoek in café Le Shako, waar hij één kopstoot gebruikte en vrienden ontmoette.

Zijn leven is zeer beïnvloed en zijn werk sterk geïnspireerd door katholieke principes die er in zijn jeugd waren ingestampt, wat niet altijd goed samenging met zijn seksuele voorkeur.

Kellendonk vond dat door secularisering een leemte was ontstaan: zonder God en vaste moraal kende de samenleving geen duidelijke oriëntatie en samenhang meer. In Mystiek lichaam plaatste hij de vruchtbare zus Prul, lieveling van de vader, tegenover haar broer, de enfant terrible die homo en kunstcriticus is. Diens activiteiten op erotisch en artistiek terrein hebben geen betekenis, zus noemt het “seksuele ruimtevaart,” terwijl het kind dat ze bij haar joodse partner baart, haar bijdrage is aan leven en geschiedenis en datgene waar het in de wereld echt om draait.

Homoseksuele capriolen hebben weinig betekenis. Zo kan het boek bekeken worden, maar, als gezegd, het werd op meer manieren gelezen en vooral als anti-joods. Mijn inziens ten onrechte, want de roman was een werk van de verbeelding en niet per se een uitdrukking van Kellendonk’s mening. Zijn poging om gezin – hoezeer ook als zooitje voorgesteld -  en voortplanting de centrale plaats te geven in dit boek over de “ziekte,” strandde op de polemiek die het veroorzaakte. Tot verdere discussie over goddelijke natuur, geloof, voortplanting, homoseks, ziekte en wat dies meer zij leidde het indertijd niet. De roman van Kellendonk is echt een ideeënboek, maar daar dacht hij zelf anders over. Voor hem was het vlees en bloed, sperma en virus, emotie.

Kellendonk vertoonde met Mystiek lichaam en in zijn leven een eigenaardigheid van meer homo’s en homoschrijvers zoals Gerard Reve, Jan Hanlo, Oscar Wilde, Joris-Karel Huysmans of Arnold Spauwen om de leemte door ongeloof ontstaan, met geloof weer zin te geven. Ondanks de homo-onvriendelijkheid die de katholieke kerk nog steeds aankleeft, vielen ze terug op haar “eeuwenoude waarheden” zonder nieuwe antwoorden. Kellendonk schreef in zijn essay “Beeld en gelijkenis: Over God” “dat ik, een ongelovige, toch Gods werk doe, dat ik Zijn blinde handlanger ben en door mijn werk mezelf schep naar Zijn beeld en gelijkenis, zoals Hij Zichzelf schept door mij.”

Zijn geloof bleef wel, zoals hijzelf het noemde, een persoonlijke hypothese en voor het ware geloof miste hij de overgave. Hij twijfelde maar misschien deed God dat zelf ook wel. Het probleem blijft de leemte. Het geloof kan de samenhang niet meer bieden maar ook wetenschap of democratie niet.

In de recent verschenen uitgave De brieven is een selectie van brieven die Frans Kellendonk aan vrienden, familie, letterkundige contacten en anderen heeft geschreven (het zijn dus niet “de brieven,” maar “brieven”). Onder hen bevinden zich vrienden als Jan Duyx, Wim Bergmans en Jacques Dohmen, de laatste tevens uitgever, bibliothecaris en schrijver Ernst Braches, de journalisten Pieter Kottman en Willem Oltmans, en medeschrijvers als Gerard Reve.

Met levendige beschrijvingen van zijn liefdes, zijn bezoeken aan homokroegen en –disco’s en seksuele contacten, van San Francisco en met gedachten over homoseks en homo-activisme geeft Kellendonk een rijk beeld van zijn leven en “homosexofilie.” Zijn engagement wisselt, maar bevindt zich meestal aan de behoudende kant van het homospectrum. Van flikkeractivisme zoals van geliefde Duyx is hij niet zeer gediend. Hij toont zich zeker welbewust als het gaat om verklaringen voor seksuele voorkeuren – die vindt hij overbodige exercities.

Van de geliefden komen drie duidelijk in beeld: Duyx, de eerste met wie hij levenslang bevriend bleef, Thijs Westerhout (die de brieven van Kellendonk verscheurde) en Kottman. Daarnaast zijn er jongens en jongemannen die hij vaak in het wild ontmoette. Je krijgt de indruk dat ze als vliegen op de stroop van de schoonheid van Kellendonk afkwamen. Als lezer van zijn werk en als buurtgenoot heb ik altijd de indruk gehad dat de schrijver tamelijk katholiek leefde en geen cruiser was.

Misschien struinde hij straten en cafés niet actief af op zoek naar partners; hij liet het zich gebeuren. Anders dan ik dacht bieden de brieven een beeld van een man die een rijk seksleven had, ook op zijn vele reizen. Eens was er een zestien-jarige jongen die hem oppikte in een supermarkt in Minneapolis (waar hij een tijd doceerde) terwijl hij tezelfdertijd al met een Peruviaan een los-vaste relatie had. Geen katholieke kuisheid maar wereldse ondeugd.

Toch zijn die relaties van de introverte Kellendonk getekend door een zekere emotionele kou. Hij geeft niet veel blijk van warmte. Er was een passie met Westerhout – met wie hij reeds in 1981 een soort trouwerij organiseerde - maar dat lijkt een dwaze opvlieging. Met Kottman kwam het tot niets omdat diens partner ertussen zat. Duyx was een lange vriendschap maar een korte liefde. De ironische distantie van Kellendonk lijkt hem parten gespeeld te hebben: met liefde en geloof bleef het steeds haperen. Een koele buitenkant met een scherpe blik suggereert een stormachtig innerlijk dat alleen bij Westerhout even opvlamde.

Die kou geldt tevens voor zijn boeken die aan intellectualisme bezwijken. Het is vaak de vraag wat Kellendonk precies bedoelt; het is gekunsteld werk dat alleen met kennis van bijbel en (vooral Engelstalige) wereldliteratuur te begrijpen lijkt. Gelukkig gaan veel van de brieven over het volle leven en dat is interessant: verhalen over de gay scene in Birmingham waar hij studeerde in de jaren zeventig (erg veel drag queens), over jongens die hij oppikte, over liefdes en over zijn werk. Anderen hebben al beklemtoond dat hij zich een echt moederskindje toonde en niks met zijn vader had; pas na diens overlijden herkende hij een gevoel van verbondenheid.

De brieven brengen Kellendonk weer tot leven en die zijn meer vlees en bloed dan in zijn literaire werk te vinden is. Dat maakt ze verfrissend en interessant. En ze roepen veel vragen op over zijn boeken en vooral over zijn luchthartige katholicisme (zo bezocht hij de kerk nauwelijks) en zijn actieve homoleven. Was hij uiteindelijk toch meer homo en minder katholiek dan Mystiek lichaam deed vermoeden? Losgeraakt van het geloof maar alle moeite doen dat geloof overeind te houden?


Frans Kellendonk, De brieven.
Samengesteld, ingeleid en geannoteerd door Oek de Jong en Jaap Goedegebuure.
Amsterdam: Querido, 2015, 479 blz., index, ill.,
ISBN 9789021457987, € 30,00            



 
                                








 
gerelateerd
Brief uit Brussel: Homonationalisme

Brief uit Brussel: ‘Homoseksueel is erger dan moord’

Een geschiedenis van de emancipatie-beweging in Einhoven










Reacties:
Re: Re: Frans Kellendonk: katholiek en homoseksueel


door Alaskis op 24 februari 2016
vlot geschreven, goed gezien!



Frans Kellendonk: katholiek en homoseksueel

Reageer:

Reactie:
Je naam: ip 54.198.223.170















Rubrieken:








In het nieuwste nummer, Gay News 311, 2017














Meer uit Films & boeken
Meer uit nummer 291
Meer van Gert Hekma





Dirty Dicks


Well-know great leather & cruise bar

meer info |visit


Sauna NieuweZijds


Gay Sauna Amsterdam

meer info |visit















bottom image




Entire © & ® 1995/2017 Gay International Press & Stichting G Media, Amsterdam. All rights reserved.
Gay News ® is een geregistreerde merknaam. © artikelen Gay News; duplicatie niet toegestaan. Opname uitsluitend na schriftelijke toestemming van uitgever, met verplichte bronvermelding gaynews.nl. Door derden overgenomen artikelen worden in rekening gebracht, en zo nodig geincasseerd. Gay News ISSN: 2214-7640, ISBN 8717953072009. Gay News op Wikipedia.
Volg Gay News:
Twitter Issuu
RSS RSS Editors
zelfstandige Escortboys

CMI
Neem contact op
Abonneren
Adverteren