Back to Top
Vrijdag 15 Nov
86374 users - nu online: 1183 people
86374 users - nu online: 1183 people login
VAN ONZE EDITORS
Share:





Historie & Politiek

De Groningse godsdienstgeleerde van Belgisch komaf Patrick Vandermeersch heeft een fraaie studie, "Het vlees van de passie" over flagellatie geschreven. Het begint al bij de voor-kant met een afbeel-ding van Luca Signorelli's "Geseling van Christus," met drie bijna blote mannen van wie twee de aan een paal gebonden, stevig gebouwde Zoon Gods er met een zweep van langs geven. Maar wie had gehoopt een boek te vinden over katholieke S/M komt een beetje bedrogen uit.

door Gert Hekma - 04 juni 2003

lengte: 5 min. Printervriendelijke Pagina  
Religieus geselen


This article is also available in English
lengte: 5 minuten


Boetetechniek

Vandermeersch behandelt wel de seksuologische studie van het sadomasochisme en citeert het werk van Richard von Krafft-Ebing, Havelock Ellis en Sigmund Freud, maar de centrale vraag gaat om de plaats van lichaam en passie in het geloof. Het grootste deel van het boek is gewijd aan een historisch overzicht van het geselen in katholieke theologie en praktijk.
De man die de belangrijkste aanzet gaf voor een scherpere veroordeling van sodomie, Petrus Damianus (1007-1072), was tegelijk inspira-tor van het zichzelf geselen als geloofs- en boetetechniek. Hij had veel succes met de verkettering van sodomie, maar met zijn oproep tot flagellatie ging het moeizamer.

Misschien dat kloosterlingen in die tijd elkaar - en niet zichzelf - al geselden, maar pas twee eeuwen later ontstond de eerste grote geselwoede. Dat gebeurde niet om tot erotische opwinding te geraken als alternatief voor de sodomie want alle seks buiten het huwelijk was verboden. Toch zal lustbeleving een onvermijdelijk bijeffect zijn geweest voor veel beginners en enkele geoefenden. Het doel was evenwel boetedoening.
De gelovigen moesten in navolging van Christus die, voorafgaand aan zijn kruisi-ging, naakt was gegeseld, hetzelfde doen. De persoon die zichzelf martelde, deelde lichamelijk in het lijden van Jezus zonder bemiddeling van derden zoals priesters.


Veel godsgeleerden hadden bezwaar tegen Damia-us' opvattingen over deze vorm van boetedoening. Zij ervoeren het als hoogmoed Christus te willen imiteren of zelfs overtreffen omdat de geselaars zichzelf aandeden wat Hem was aangedaan door derden. Dit laatste argument weersprak Damianus want uiteindelijk had Jezus die kastijding en zijn kruisdood zelf gewild. Aan het begin van de vijftiende eeuw verzette de vooraanstaande theoloog Jean Gerson zich tegen de geselmanie omdat God liefde, niet lijden was. Boven-dien had zijn zoon zich geofferd voor de zonden van de mensen zodat het ongepast was in zijn voetspoor te willen treden.

Met de overgang van Platonisch naar Aristoteleïsch denken in de Middeleeuwen vond er een verschuiving plaats van geest naar lichaam, van Jezus als vleesgeworden woord naar mens van vlees en bloed. God en mens kwamen dichter tot elkaar. De spirituele liefde eindigde voor mystici zoals Hadewijch en Ruusbroeck in een vrijwel erotische eenwording met de aanbeden God. Een dergelijke opvatting liet meer ruimte voor li-chaam en daarmee voor flagellatie. Voor het eerst in 1349 trokken grote groepen gese-laars door Europa van Hongarije tot Holland. Omdat zij ketter-se opvattin-gen huldigden zoals de weigering om het gezag van de clerus te erkennen, deed de paus deze sektes in de ban. Toch doken ze daarna onregelmatig weer op.

Vroomheid en mannelijkhei

In de zestiende eeuw kreeg de tegenbeweging weer de overhand in de katholieke kerk. Geselen als boetedoening werd een reguliere maar hoogst verborgen praktijk van kloosters terwijl daarnaast broederschappen ontstonden waarvan de leden op religieuze feestdagen in optocht zichzelf met de zweep bedienden.

De Franse koning Hendrik III, bekend om de "mignons" (mooie jongens) die hem omringden, richtte in 1585 een "Broederschap van de Dood" op waarvan de leden zich elke vrijdagavond zelf kastijdden. Hoewel schotschriften zijn pederastische verlangens ruim uitsponnen, legden zijn tegenstanders geen verband tussen geselen en lustbeleving. Zelfkastijding werd in die tijd nog niet gezien als seksueel verlangen van masochisten.



Tegen geselbroederschappen die in een land als Spanje zeer succesvol waren, ontstonden zo nu en dan bezwaren. Hun processies zouden niet leiden tot bedwinging, maar juist tot bevordering van de lust. Sommige jonge-mannen probeerden in de gunst van meisjes te komen door zich onder hun raam tot bloedens toe te slaan als bewijs van hun vroomheid en mannelijkheid. Uitbundig eten en drinken was soms een vervolg op een goed-katholieke processie. Ondanks zulke kritiek en ondanks religieuze en seksuele modernisering bestaat het gebruik tot op heden in Spanje.

Al in het begin van de zeventiende eeuw verscheen het eerste boek dat flagellatie als medicijn voor impotentie voorstelde. Vanaf de achttiende eeuw gingen de verschillende vormen van kastijding door voor seksuele uitingen. Dat was vooral het geval in Engeland waar mannen in bordelen de opwinding opnieuw beleefden die billenkoek op de kostschool bij hen had opgeroepen. Allerlei idiote theorieën deden de ronde waarom klap-pen op de billen het mannelijke deel overeind hielpen. De meeste verklaringen waren fysiologisch. Krafft-Ebing viel in de negentiende eeuw op die theorievorming terug.


Terwijl kloosterlingen tot ver in de twintigste eeuw doorgingen met religieuze kastijding, zagen de meeste seksuologen en veel protestanten het als een seksuele perversie waarvan de verklaring sinds Freud vooral in de psychische ontwikkeling van het kind werd gezocht. Vandermeersch legt de nadruk op verschillende vormen en verklaringen van masochisme. In navolging van Freud en met een citaat van Ann Philipps ziet hij het duo sadist-masochist als een onmogelijk paar want een masochist heeft een soortgenoot nodig die hem zijn genoegen aanbiedt, niet een sadist die zijn eigen plezier vooropstelt en daarvoor zijn masochistische slachtoffer misbruikt.

De Freudiaanse omweg heeft Vandermeersch nodig om tot zijn conclusies te komen die verschillende kanten opgaan. Zijn voornaamste pleidooi betreft het lichamelijke aspect van het geloven. In navolging van Aristoteles presenteert hij het lijfelijke als vrolijk en aards. Het lichaam biedt mogelijkheden die er zijn om te gebruiken, niet om te verbieden. Daarom vertelt hij met plezier over zijn bezoeken aan de laatste plek in Spanje waar nog religieus gegeseld wordt, in San Vicente de la Sonsierra. Zijn theoretische overwegingen die op het laatst nodeloos abstract worden, dienen om te benadrukken dat geloven (of ongelovig zijn) alleen interessant is wanneer er vrij over kan worden nagedacht en gesproken zoals hij in dit boek doet. Geloven kan niet zonder een beetje scepsis of ambivalentie. Het is begrip krijgen voor tradities zoals de geselliefde die tegenwoordig zelfs gelovigen be-vreemdt.

Vrijwel gelijktijdig met het boek van Vandermeersch verscheen van de hoogleraar Duits uit Berkeley, Niklaus Largier een vergelijkbaar boek: Lob der Peitsche. Eine Kulturgeschichte der Erregung (München, Beck, 2001, E 30,00). Door de ellenlange citaten is het een stuk dikker en er staan plaatjes in die het boek van Vandermeersch mist. Terwijl ik bij de laatste de tamelijk psychoanalytischreligieuze lijn soms moeilijk te volgen vind, is het bij Largier helemaal een ratjetoe waarin geen logisch of historisch verloop valt te ontdekken. Zijn titel is misschien aardiger voor een masochist, maar Vandermeersch biedt voedsel voor de geest voor alle gezindten en prijst lichamelijke praktijken aan die zich hebben ontwikkeld van middeleeuws en religieus tot postmodern en seksueel. Daarom geef ik de voorkeur aan zijn boek dat misschien binnenkort bij de SUN een Nederlandse vertaling krijgt.

Patrick Vandermeersch, La chair de la passion. Une histoire de foi: la flagellation, Paris: Cerf, 2002, 280 p, E 30,00 (in France).













GERELATEERDMEER VAN GERT HEKMAMEEST GELEZEN VAN GERT HEKMA

Religieus geselen

Gert Hekma, in Historie & Politiek op 05 juni 2019
Reageren? Jouw reactie:

Je naam:
Email (wordt niet getoond):
min. 15 karakters, geen links of html svp




















bottom image




Entire © & ® 1995/2019 Gay International Press & Stichting G Media, Amsterdam. All rights reserved.
Gay News ® is een geregistreerde merknaam. © artikelen Gay News; duplicatie niet toegestaan. Opname uitsluitend na schriftelijke toestemming van uitgever, met verplichte bronvermelding gaynews.nl. Door derden overgenomen artikelen worden in rekening gebracht, en zo nodig geincasseerd. Gay News ISSN: 2214-7640, ISBN 8717953072009. Gay News op Wikipedia.
Volg Gay News:
Twitter Issuu
RSS RSS Editors
zelfstandige Escortboys

CMI
Neem contact op
Abonneren
Adverteren






© 1995/2019 Gay News ®, GIP/ St. G Media