Back to Top
Zaterdag 19 Aug
85953 users - nu online: 1342 people
85953 users - nu online: 1342 people login
VAN ONZE EDITORS
Printervriendelijke Pagina  
Een eeuw cinematografische porno

door Rob Blauwhuis in Films & boeken , 07 maart 2015


In 1969 bekende de toen veertig-jarige essayist Rudy Kousbroek: “ik had nog nooit een sexfilm gezien.” Anno 2015 zou het verwondering wekken als iemand van zijn leeftijd deze mededeling zou doen, zeker met die subtiele ondertoon van gemis.

Dat gevoel blijkt ook uit zijn opmerking dat hij een paar jaar eerder “in New York door een samenloop van omstandigheden een blue-movie-voorstelling mis[liep], die bij een kennis thuis werd gegeven, en ik weet nog goed hoe mij dat verdroot.” Sinds 1969 zijn zowel de juridische als de technische stand van zaken rond pornografie aan grote ontwikkelingen onderhevig geweest.

Het is misschien een beetje overdreven te stellen dat iemand hedentendage veel moeite moet doen om géén porno te zien, maar wie wil kijken hoeft zijn computer maar aan te zetten om een overvloed aan materiaal van de meest uiteenlopende kwaliteit en met een grote verscheidenheid aan seksuele uitingen onder bereik te hebben, van “gewone” jongens die zich voor een webcam afrukken tot uiterst professionele, geen detail missende evocaties van de meest extreme vormen van fetisj-seks.

Kousbroek kon zijn bekentenis in de verleden tijd stellen omdat hij “de schade [had] kunnen inhalen” op de Verdens første sexmesse, de eerste seksbeurs ter wereld, die in oktober 1969 in Kopenhagen werd georganiseerd. Kousbroek kwam hier niet helemaal als een onbeschreven blad, want hij had “vanzelfsprekend wel eens meer pornografie onder ogen gehad (merk op dat men daar nu al automatisch picturale voorstellingen onder verstaat en niet langer een boek of tekst),” maar niet in de hoeveelheid en kwaliteit die op de seksbeurs werd gepresenteerd, want: “De pornografische foto’s die in West-Europa circuleren zijn namelijk vaak van een eerbiedwaardige ouderdom, veel uit de jaren ’20 en ’30, en soms werkelijke antiquiteiten, ware erfstukken, overgeleverd van vader op zoon, en in de loop der jaren eindeloos overgefotografeerd.

Als gevolg van een of andere combinatie van deze factoren zijn zulke foto’s bijna altijd arm aan contrast, onscherp, en soms zo wazig dat men de voorstelling makkelijk zou kunnen aanzien voor een Zeppelin in de mist of de Laokoongroep in een sauna, hetgeen niet weinig bijdraagt tot hun charme.” Op de seksbeurs werd Kousbroek met heel andere foto’s geconfronteerd: “hel verlicht, zonder schaduwen, vol van detail, en haarscherp in een onverwacht letterlijke betekenis. De meeste foto’s zijn bovendien in kleur.” Het meest opvallende aspect van deze foto’s is echter dat ze “niet doel, maar middel” zijn: “Zij zitten op doosjes geplakt, en zij worden verondersteld een idee te geven van wat er in het doosje zit: smalfilm. Want niet foto’s (en nog minder boeken) zijn het typische produkt van de boom die ontstaan is na het wegvallen van de laatste restricties op de pornografie, maar film, vooral in kleur, en soms zelfs met geluid.”

Denemarken was in 1967 het eerste land ter wereld waar alle wetgeving rond pornografie werd afgeschaft. Juridische restricties hebben er echter nooit toe geleid dat iets niet werd gedaan. Zoals de fotografie al snel na de uitvinding werd ingezet voor het vervaardigen van “ondeugende” en soms zelfs zeer expliciete afbeeldingen van seksuele handelingen, duurde het ook niet lang voordat er seks op celluloid werd vastgelegd. Het oudste bewaard gebleven filmpje - van twee seconden! - is Roundhay Garden Scene door Louis Le Prince uit 1888.

De bioscoopfilm kwam tot bloei in de periode van de “stomme film” van 1894 tot 1929. In 2013 berichtte de Library of Congress dat men aanneemt dat zo’n zeventig procent van alle Amerikaanse stomme films volledig verloren is gegaan. Aangezien de conservering van pornografische films heel wat minder prioriteit genoot dan die van “gewone” films is het waarschijnlijk dat we nooit zullen weten wanneer de eerste porno werd gedraaid en nog minder wanneer de eerste gelijkgeslachtelijke seks werd gefilmd.


‘Allemachtig ruig spul’

Thomas Waugh meldt in Hard to Imagine: Gay Male Eroticism in Photography and Film from Their Beginnings to Stonewall (New York 1996) dat het overgeleverde corpus van seksfilms uit de periode 1908 tot 1970 uit zo’n tweeduizend producties bestaat, waarvan echter driekwart in de jaren zestig werd vervaardigd. Voor de periode voor de Tweede Wereldoorlog heeft hij documentatie over ongeveer honderdtachtig films gevonden: “ongeveer 100 Amerikaanse, 50 Franse, plus een kleine hoeveelheid Latijns-Amerikaanse, Spaanse en Oostenrijkse werken.”

Tot zijn verrassing blijken van deze groep ongeveer vijftien films (ook) gelijkgeslachtelijke seks te tonen “(iets minder dan de geliefde oude Kinsey-verhouding van één op tien!) - dat wil zeggen, van acht tot tien Franse films, ongeveer vijf Amerikaanse, en één uit respectievelijk Cuba en Spanje.” In veel van deze films vindt de homoseks in een heteroseksuele context plaats, vaak als een vorm van wraak, zoals die in onze tijd vorm heeft gekregen in het subgenre van de biseksuele en vaak ook interraciale “cuckold porn,” waarin, bijvoorbeeld, een echtgenoot zijn vrouw bij overspel betrapt en dan beiden neukt of, omdat hij zijn vrouw niet biedt wat ze blijkbaar nodig heeft, zelf ook anaal een beurt krijgt.

Bij zijn onderzoek stuitte Waugh echter op een Amerikaanse herenfilm die volledig draait om de deelname van een homo-acteur, Surprise of a Knight uit ongeveer 1930, waarvan het script wordt toegeschreven aan Oscar Wild (sic!). Aanvankelijk lijkt deze film een “heteroseksuele ontmoeting” vast te leggen “tussen een kortgekapte gastvrouw in elegante japon en met avondhandschoenen en haar in pak gestoken bezoeker.”

Beide protagonisten blijven tijdens hun seksuele escapades grotendeels gekleed en hoewel de heldin anaal geneukt lijkt te worden, komt de echte climax pas in de slotscène “als de heldin nogmaals haar rokken optilt voor een close-up en de lang-vermoedde penis te voorschijn schiet uit zijn tussenbeense schuilplaats (aangekondigd door de film’s enige tussentitel, ‘Surprise’); het cruciale orgaan is nog niet onthuld of het begint woest op en neer te bewegen, waarbij het gehele lichaam van de persoon snel meedoet, met een blik op voor- en achterkant, stralend van intensiteit.” Vervolgens gaat de japon helemaal uit en maakt de jongeman met zijn ridder nogmaals een dansje. “Als slot neemt ze haar mannelijke maatschappelijke identiteit aan, wisselt haar naakte dans en theatraliteit in voor mannelijke kleding en een kokette close-up glimlach naar de camera, een charmante jongeman met brillantine in z’n haar.”

Sommige mannen waren werkelijk verbluft over wat hen op het scherm werd voorgeschoteld. De Amerikaanse toneelschrijver en Nobelprijs-winnaar Eugene O’Neill beschrijft in zijn memoires een voorstelling in een bordeel in Buenos Aires: “Die films waren allemachtig ruig spul. Niets werd aan de verbeelding overgelaten. Elke vorm van perversiteit werd opgevoerd en de matrozen stroomden er, natuurlijk, naar toe.”


Onaangenaam?

Door de technische vooruitgang en de langzamerhand iets vrijmoedigere houding ten opzichte van seksuele zaken nam de productie van seksfilms na de Tweede Wereldoorlog gestaag toe. Zelfs in die mate dat het Amerikaanse Hooggerechtshof zich er in 1956 mee bezighield. Een aanklager stelde dat deze films worden gemaakt door “degenen die met voorbedachte rade proberen materiaal te produceren waarvan ze weten dat het illegaal is, vergelijkbaar met clandestiene whisky... Onaangenaam om over te praten, onaangenaam om over na te denken... [films] zijn de ergste, walgelijkste, van alle vormen pornografie... Acht en 16mm films worden geproduceerd in een... vermoed ik, rol van 300 voet, hebben een korte plot, beginnen met de personages, en eindigen met alle vormen van pervers gedrag.” Dertien jaar later constateerde Kousbroek in zijn beschrijving van de seksbeurs dat “men is geïnteresseerd in pornografie als verschijnsel vanuit een klinisch, cultureel, sociologisch, artistiek of godweetwat voor oogpunt, maar niet uit persoonlijke belangstelling voor sex.”

Een zekere ironische ondertoon lijkt mij onmiskenbaar in deze opmerking en het is dan ook niet uit te sluiten dat de geleerde juristen van het Hooggerechtshof het misschien onaangenaam vonden over deze films te praten of na te denken, maar dat ze na bezichtiging van het bewijsmateriaal vele onrustige nachten hadden... Ondanks hun harde, afkeurende oordeel waren de ontwikkelingen niet tegen te houden.

In de jaren zestig nam niet alleen, zoals Waugh constateerde, het aantal expliciete seksfilms explosief toe, maar ook begonnen makers van erotische mannenfoto’s, zoals Bob Mizer, films te draaien, aanvankelijk van worstelende gozers, die uitsluitend in een posing-strap waren gehuld, en bij hun sportieve bezigheden vaak “toevallig” in uiterst suggestieve posities belandden. Ook kreeg homo-erotiek in de underground-films van, onder anderen, Jack Smith en Andy Warhol een steeds explicietere rol. In Warhol’s My Hustler uit 1965 draait het, zoals de titel aangeeft, om een jongenshoer die door een vrouw en twee mannen wordt begeerd.

Eén van de protagonisten heeft deze jongeman gecontracteerd via het agentschap Dial-a-Hustler en meegenomen naar Fire Island Pines, sinds jaren een vakantiebestemming voor nichten uit New York en verre omgeving. Tegen een van z’n mededingers zegt hij de jongeman natuurlijk niet van de straat opgepikt te hebben: “Van de straat opgepikte gozers zijn voor ouder wordende, werkeloze jongenshoeren zoals jij, die besloten hebben dat ze ervan moeten houden.” My Hustler wordt nooit pornografisch expliciet, maar is, zoals Jeffrey Escoffier stelt in Bigger than Life: The History of Gay Porn Cinema from Beefcake to Hardcore (Philadelphia 2009), “de eerste van Warhol’s cinematografische exploraties van het mannelijke lichaam - en de emotionele preoccupatie met tijd, wachten en homoseksueel verlangen.”


Seksueel bevrijdend

My Hustler was een hit in de kleine theaters waar avant-garde-films werden vertoond. Kijkers die heimelijk hoopten dat dit soort films méér zouden laten zien van het homoseksuele verlangen, hoefden maar een paar jaar te wachten. In 1969 was San Francisco de eerste stad in de Verenigde Staten waar hardcore-films in bioscopen werden vertoond, waarmee in feite het einde werd ingeluid van het illegale circuit waarin seksfilms tot dan toe verkeerden. Om de programmering van deze theaters voor de consumenten interessant te houden diende er echter een regelmatige aanvoer van nieuwe producties te zijn, en dan bij voorkeur langer dan de meeste seksfilms tot dan toe waren. Deze vraag zorgde voor het ontstaan van de huidige porno-industrie.

Vaak wordt Wakefield Poole’s Boys in the Sand uit 1971, die net als My Hustler op Fire Island is gesitueerd, in dit verband als een mijlpaal genoemd. Nu was Boys in the Sand de eerste homopornofilm waarvoor werd geadverteerd in de mainstream-pers, waaronder The New York Times. Ook lanceerde deze films de carrière van John Calvin Culver, die onder het pseudoniem Casey Donovan in de daaropvolgende jaren zou uitgroeien tot één van de eerste supersterren van de homoporno-industrie. Boys in the Sand vormde echter onderdeel van een ontwikkeling. Een jaar eerder was bijvoorbeeld al Eyes of a Stranger (ook bekend als Eyes of a Gay Stranger) uitgebracht. Deze film luidde het begin in van de succesvolle carrière van een andere populaire pornoster uit de jaren zeventig, Jack Wrangler. Wrangler werd in Beverly Hills geboren als John Robert Stillman en was de zoon van Robert Thurston Stillman, producent van Hollywood-films en televisieseries als Rawhide en Bonanza.

Een jaar voor zijn overlijden in 2009 verklaarde Wrangler in een interview dat hij in pornofilms was opgetreden omdat hij die als cultureel subversief, maar ook als seksueel bevrijdend beschouwde: “Toentertijd probeerden we allemaal uit te vinden wie we in godsnaam als persoon waren, wat we op onze eigen voorwaarden precies wilden, wie we wilden zijn, wat onze mogelijkheden waren, wat onze verschillen waren, wat ons uniek maakte... En daarom waren volgens mij de XXX geclassificeerde films belangrijk, omdat die iets waren van: Oh, mijn God, er zijn andere mensen die van dezelfde dingen houden als ik, zoals leer, of op een biljarttafel gepijpt te worden. Het was een aanvang - onszelf letterlijk naakt uitkleden en proberen daarvandaan te beginnen.”


Avonturen in een schuur

Wrangler was niet de enige die pornografie als bevrijdend zag. Samuel M. Steward, die zijn loopbaan was begonnen als professor, maar vervolgens koos voor een bestaan als tatoeëerder en homoporno-auteur (onder het pseudoniem Phil Andros), overtuigde ongeveer tezelfdertijd de jeugdige hoerenjongensbaas J. Brian van een verfilming van de pornoklassieker Seven in a Barn. Van deze novelle verscheen in 1970 bij uitgeverij Sexquis te Rotterdam een Nederlandse vertaling onder de titel Pokeren in de schuur. In een nawoord wordt gemeld dat “voor zover onderzoekers [...] hebben kunnen nagaan, [...] aan te nemen [is] dat de oorsprong [circa] 1920 in de Verenigde Staten ligt, misschien zelfs nog eerder. Van toen af en daaruit zijn duizenden exemplaren in handgeschreven, getikte en gestencilde vorm de wereld overgegaan.”

De uitgever van dit boekje had waarschijnlijk niet verwacht dat een jaar later een cinematografische versie beschikbaar zou zijn, die het origineel tamelijk getrouw schijnt te volgen. Hoewel deze film met een uiterst klein budget werd gedraaid, is hij volgens kenners de eerste homoporno die zowel in kleur werd gemaakt als met synchroon geluid. Of veel mannen deze technologische vooruitgang het belangrijkste gevonden zullen hebben valt te betwijfelen. In 2008 opperde Jaibo in een bespreking op imdb.com dat “het meest provocerende standpunt dat hij inneemt - voor die tijd - is de opvatting dat een aantrekkelijke Amerikaanse jongen, die quarterback bij voetbal is, opgewonden klaarkomt door zijn lichaam te laten gebruiken en onderzoeken en in elke opening te laten penetreren door andere jonge mannen. Jaren homopornografie hebben deze boodschap tot het punt van alledaags bekend gemaakt, moet toen moet het een tamelijk bevrijdend statement zijn geweest.”

Regisseur en producent Brian werd al snel na de verschijning van Seven in a Barn uitgenodigd de film te vertonen voor en te bespreken met filmklassen, sociologie-workshops en psychologische klinieken op verschillende universiteiten in Californië. Dit wil niet zeggen dat pornografie nu meteen algemeen geaccepteerd was. In 1972 nam de politie Seven in a Barn in beslag, kort voordat de film vertoond zou worden tijdens een paneldiscussie over pornografie op de University of California te Irvine. Deze politie-interventie kon de ontwikkelingen echter niet stoppen en in de daaropvolgende jaren zou de porno-industrie uitgroeien tot een, ook economisch, uiterst succesvolle bedrijfstak, niet alleen in de Verenigde Staten, maar ook in verschillende landen in Europa.


Europese toestanden

De porno-industrie in Europa is veel onoverzichtelijker dan die in de Verenigde Staten en er is ook minder onderzoek naar gedaan. In sommige landen werden wel porno’s gedraaid, maar kun je niet van een “industrie” spreken. In Nederland bijvoorbeeld. In de jaren tachtig maakte Freddy Valks, de eigenaar van het jongensbordeel De Boys aan de Amstel, als zich de gelegenheid voordeed met zijn employees seksvideo’s. Dit gold ook voor de uitbater van het huiskamerbordeel Alex Privé & Friends. Geheel aan het andere eind van het seksspectrum dan deze twink-producties maakte een barkeeper van The Eagle in de Warmoesstraat in deze gerenommeerde leerbar ongeveer in dezelfde tijd onder andere een zeer heftige SM-video. Deze video’s werden echter niet in eigen beheer uitgebracht en er werd toen ook niet over geschreven, waardoor het een kwarteeuw later moeilijk is na te gaan welke pornoproducties precies in Nederland zijn vervaardigd.

De Europese wetgeving op het gebied van porno vertoonde bovendien een grote diversiteit. In Frankrijk kon Jean Daniel Cadinot omstreeks 1978 probleemloos beginnen met de draaien van pornofilms, nadat hij naam had gemaakt met erotische foto’s van jongens en mannen. Cadinot heeft ooit gezegd dat hij “nooit probeert te weten waarvan het publiek zal houden of niet, ik doe geen marktonderzoek... Ik maak de films die ikzelf wil zien.” Deze opvatting heeft hem echter geen windeieren gelegd, want tot zijn overlijden in 2008 heeft hij een groot aantal, uiterst succesvolle pornofilms geregisseerd. In 1998 was het aantal opgelopen tot vierenvijftig en in de tien jaar daarna heeft hij zeker niet stil gezeten en diverse meesterwerken aan zijn oeuvre toegevoegd, waarvoor hij onder andere terugkeerde naar de locatie van zijn grote successen uit de jaren tachtig, Noord-Afrika.

In Groot-Brittannië was een dergelijke carrière niet mogelijk geweest. Op vocis.com beantwoordde iemand ooit zijn eigen vraag: “Wat gebeurt er als een aantrekkelijke, jonge, blonde Fransman alleen door een Noord-Afrikaanse bazaar gaat dwalen? Zoals we hebben gezien in Jean Daniel Cadinot’s klassieker Harem (Sex Bazaar) uit 1984, krijgt hij op één dag ongeveer tien penissen naar binnen geschoven.” Britten hadden deze vraag indertijd niet zo gemakkelijk kunnen beantwoorden, want in het jaar dat Cadinot Harem op de markt bracht werd in Groot-Brittannië de Video Recordings Act geïntroduceerd.

Deze wet bepaalde dat alle video’s aan een keuring door de British Board of Film Classification (BBFC) onderworpen moeten worden, voordat ze ter verkoop mogen worden aangeboden. Er was vier jaar tijd beschikbaar om reeds bestaand materiaal te laten keuren en daarna was de verkoop van niet-gekeurd materiaal eenvoudig illegaal. Nu hoeft dit nog niets te betekenen, maar een woordvoerder van de BBFC verklaarde toentertijd tegenover het tijdschrift Gay Times dat homoporno’s geen kans maken op officiële acceptatie aangezien video’s die orale, anale of genitale seks bevatten sowieso niet goedgekeurd worden, evenmin als video’s die erecties of masturbatie tonen. Pas in augustus 2009 werd ontdekt dat deze wet niet handhaafbaar was omdat de Europese Commissie er niet van op de hoogte was gesteld, maar de Britse regering herstelde dit al in december van dat jaar met nieuwe wetgeving die wel Europese goedkeuring had.


Museale aandacht

In Duitsland, waar sinds enige jaren de uitreiking plaatsvindt van de enige Europese pornoprijzen, de HustlaBall Awards, was de situatie weer anders. In dat land is nog tot 31 maart de expositie Porn That Way te bezichtigen in het Schwules Museum te Berlijn. Volgens de organisatoren is dit een wetenschappelijke, kritische, maar ook sensuele tentoonstelling. Voor de allereerste keer worden op een expositie de ontwikkelingen in heden en verleden van homoseksuele, maar ook lesbische, trans en queer pornografie in perspectief gezet. Porn That Way behandelt de geschiedenis van homoseksuele pornografie, van de donkere en verborgen krochten van de negentiende eeuw tot de openlijke en trotse producties uit de jaren zeventig, van porno die tijdens de aids-crisis werd vervaardigd tot de huidige sekspositieve films die uit feministische hoek komen. Ook is er aandacht voor de opkomst van “romantische porno” en de toenemende productie van trans-porno. De emancipatie van queer seksualiteiten wordt in beeld gebracht met foto’s, ansichtkaarten, films, tijdschriften, kleding, contracten, originele tapes, posters en flyers – maar ook vintage dildo’s, injectienaalden, pillen en filmapparatuur – uit archieven, van studio’s en van privé-verzamelaars uit de gehele wereld.



De expositie Porn That Way, tot 31 maart  in Berlijn
Zie www.schwulesmuseum.de voor meer informatie.



 









Rubrieken:









Sauna NieuweZijds
Gay Sauna Amsterdam










Meer uit Films & boeken
Meer uit nummer 282
Meer van Rob Blauwhuis





Amsterdam Pride


Amsterdam Gay Pride

meer info |visit


Filmhuis Den Haag


Regelmatig gay-specifieke voorstellingen

meer info |visit















bottom image




Entire © & ® 1995/2017 Gay International Press & Stichting G Media, Amsterdam. All rights reserved.
Gay News ® is een geregistreerde merknaam. © artikelen Gay News; duplicatie niet toegestaan. Opname uitsluitend na schriftelijke toestemming van uitgever, met verplichte bronvermelding gaynews.nl. Door derden overgenomen artikelen worden in rekening gebracht, en zo nodig geincasseerd. Gay News ISSN: 2214-7640, ISBN 8717953072009. Gay News op Wikipedia.
Volg Gay News:
Twitter Issuu
RSS RSS Editors
zelfstandige Escortboys

CMI
Neem contact op
Abonneren
Adverteren






© 1995/2017 Gay News ®, GIP/ St. G Media