Back to Top
Vrijdag 28 Feb
86419 users - nu online: 1670 people
86419 users - nu online: 1670 people login
VAN ONZE EDITORS
Share:







lengte: 13 min. Printervriendelijke Pagina  
Queer Rusland, het nieuwe front


door Helm de Laat in Algemeen , 09 juli 2014

This article is also available in English
lengte: 13 minuten


Tijdens de Nijmeegse Vierdaagse loopt deze zomer het Nederlands Russische team Walking Together mee. Walking Together bestaat uit hlbt-activisten uit Nijmegen en verschillende Russische steden.

Tijdens de Zomerfeesten wordt in het plaatselijke Roze Huis werk van Russische kunstenaars geëxposeerd. En tijdens de Roze Woensdag zal de installatie Queerussia: the hidden (p)art in het hart van de festiviteiten aandacht vragen voor de situatie in Rusland.

Situatie in Rusland

De situatie in Rusland verslechtert met de dag. In snel tempo is het een totalitaire staat aan het worden. Mensenrechten tellen er steeds minder. In Rusland horen homoseksuele mannen en lesbische vrouwen bij de eerste groepen die te maken kregen met de gevolgen van deze politiek.

Nadat de oude Stalin-wetten, die homoseksualiteit strafbaar stelden, door Poetin’s voorgangers waren afgeschaft, ontstonden in de grotere Russische steden kleine hlbtq-organisaties. Zij moesten opboksen tegen de homofobie van nationalistische en ultra-orthodoxe groepen. Het leken stuiptrekkingen van spoken uit een ver verleden. Tegen gewelddadige acties van dergelijke groepen, waarvan eerst vooral Afrikaanse studenten en daarna arbeiders uit de Kaukasus het slachtoffer werden, werd door de overheid nauwelijks opgetreden. Dat had te denken moeten geven. Met het excessieve optreden van de overheid tegen de stoute meiden van Pussy Riot en de invoering van de anti-homowetten sloot Poetin een bondgenootschap met de Russisch Orthodoxe kerk. Met zijn huidige retoriek tegen bedreiging van Russen in de buurlanden worden de nationalistische sentimenten bespeeld. Vergelijkingen met de jaren dertig worden na de straffeloze bezetting van de Krim steeds opdringeriger.


Overdreven

Voorafgaand aan de Winterspelen in Sotsji werden de voors en tegens van een boycot uitvoerig besproken. De Russische hlbt-beweging was erg verdeeld. Maar hier te lande werd vanuit de hlbtq-beweging gepleit voor een boycot. Vergeefs. Men wilde misschien nog wel het feestje van Poetin bederven, maar een pleidooi om dan geen officiële delegatie te sturen en onze sporters alle kleuren van de regenboog te laten zien heeft het niet gehaald. Men wilde vooral het eigen feestje niet bederven. En hoewel de argumenten voor een boycot wel op enige sympathie konden rekenen werden vooral vergelijkingen van de Winterspelen met de Olympische Spelen in Berlijn overdreven geacht. Om critici de wind uit de zeilen te nemen had Hitler in 1936 tijdelijk allerlei gevangenen vrijgelaten. Dat gold niet voor homoseksuelen. In een van de Berlijnse gevangenissen vormden zij toen de grootste groep gedetineerden. Tijdens de spelen in Sotsji ging het arresteren van protesterende homo’s gewoon door. In de jubelende pers drong dit nauwelijks door: toen niet en nu niet.

Vergelijkingen gaan altijd mank. In Berlijn zat geen Nederlandse premier op de tribune te juichen. En Nederlandse sporters gaven in Sotsji niet de Hitlergroet. Poetin eiste onlangs nog op hoge toon genoegdoening van de Engelse ambassadeur toen kroonprins Charles hem met Hitler vergeleek. Dat vond Poetin uiterst “ongepast.” Maar na de bezetting van de Krim komt de enthousiaste ontvangst van Poetin in het Heineken House toch in een iets ander licht te staan. De schaatswereld, ook onze heldin, en Rutte worden er liever niet meer aan herinnerd. En reken maar dat men dit in die kringen ook een “ongepaste” opmerking vindt.


111e zitting

Tussen 7 en 25 juli komt de VN-mensenrechtencommissie in Genève bijeen om de uitvoering van het International Convenant on Civil and Political Rights te bespreken. Voor deze 111e bijeenkomst schreven enkele Russische hlbtq-organisaties, onder andere Coming Out en de Regenboog Stichting, een transgender organisatie uit Sint-Petersburg, een alternatief rapport. Aan de hand van ruim zestig concrete gevallen uit de periode 2009 tot en met 2013 bespreekt het de verslechtering van de mensenrechtensituatie voor hlbt’s in Rusland. Het gaat om het toenemende geweld tegen hlbt’s en tegen hen die opkomen voor de rechten van hlbt’s.

De overheid treedt daarbij niet op tegen de daders maar arresteert de hlbt’s en beschuldigt hen van verstoring van de openbare orde of van hooliganisme. Het rapport beschrijft uitingen van haat en intolerantie tegen hlbt’s door officiële en religieuze autoriteiten, en de media. Tegen bedreigingen en beledigingen wordt niet opgetreden. HLBT’s die beledigd worden hebben zelf aanleiding gegeven of provoceren en kunnen worden opgepakt wegens verstoring van de openbare orde. Ook besloten bijeenkomsten van hlbt-organisaties zijn niet veilig. Dit is een directe aantasting van het recht op vergadering. De wet tegen de homopropaganda blijkt al voor invoering gewoon gebruikt te worden als een excuus om elke vorm van homoseksualiteit uit de openbaarheid te weren. Dit is in strijd met de vrijheid van meningsuiting. Het dragen van regenboogkleuren wordt nu ook gezien als homoseksuele propaganda. En de wet wordt zelfs gebruikt om homoseksuele gezinnen met kinderen te bedreigen. Kinderen moeten immers tegen de homoseksuele propaganda van hun ouders beschermd worden.

De verhalen over treiterpraktijken van ambtenaren, buurtbewoners, gezondheidswerkers of werkgevers jegens transseksuelen klinken daarentegen nog beschamend vertrouwd. Wettelijke erkenning van hun gender-identiteit is vrijwel onmogelijk. En dan is er nog de wet op de “buitenlandse agenten.” Organisaties die financiële of morele steun uit het buitenland ontvangen moeten zich laten registreren. Dat proces van registratie wordt gebruikt om organisaties het werken onmogelijk te maken. En het zijn uitsluitend organisaties die zich inzetten voor de burgerrechten van hlbt’s die worden aangepakt. Zo heeft Coming Out alleen aan juridische bijstand al 20.000 dollar moeten uitgeven. Het gebruik van het begrip “buitenlandse agenten” door de Russische overheid speelt niet alleen in op de buitenlanderhaat van de Russische nationalisten, maar verwijst ook naar de jaren dertig waarin Stalin dergelijke beschuldigingen gebruikte om politieke tegenstanders uit te schakelen. Minder bekend is dat in het eerste jaar nadat hij homoseksualiteit weer strafbaar stelde (met een gevangenisstraf van maximaal vier jaar) ongeveer 250 homoseksuelen geëxecuteerd werden. Want wie verdacht werd van zoiets decadents als homoseksualiteit moest wel een spion of buitenlandse agent zijn. Maar elke vergelijking met de jaren dertig gaat mank. In die tijd bestonden nog geen hlbt-organisaties of een mensenrechtencommissie van de Verenigde Naties.


Het Front is overal

Uit de vele voorbeelden in het rapport blijkt hoe de rechtspositie van homoseksuelen wordt ondermijnd, hun meest elementaire burgerrechten worden ontzegd en daarbij nauwelijks nog een schijn van recht wordt opgehouden door een totalitaire staat in wording. En dan beschrijft dit rapport alleen nog gevallen die door de hlbt-organisaties zelf onderzocht konden worden. Eén van de meest schokkende aspecten van het rapport aan de mensenrechtencommissie vormen de hoofdstukjes waaruit blijkt hoe jarenlange rapportages en aanbevelingen van allerlei internationale conventies, verdragen en commissies door de Russische overheid genegeerd of domweg aan hun laars gelapt worden.

In die jaren verslechterde de situatie alleen maar. In 2009 konden tijdens Coming Out Dag in dertig Russische steden hlbt-activiteiten ondernomen worden. Vergunningen waren toen geen probleem en gewelddadigheden kwamen nauwelijks voor. Op de Internationale Dag tegen Homo- en Transfobie konden dit jaar nog maar in dertien steden activiteiten gehouden worden. Alleen voor bijeenkomsten voor Tolerantie kon men een vergunning krijgen, voor hlbt-bijeenkomsten werden ze niet meer verstrekt.

Afgaand op de effectiviteit van de internationale diplomatie valt het te betwijfelen of de Russische hlbt-organisaties nog in staat zullen zijn voor de 112e sessie van de Mensenrechtencommissie een rapport te schrijven. Maar deze opmerking zal men in Genève wel weer “ongepast” vinden. Wordt ongetwijfeld vervolgd, dat wel.

De internationale diplomatie mag weinig effectief zijn, het is wel een terrein waarop de strijd voor hlbt-rechten gestreden moet worden. Alleen dankzij die inzet maken ook sommige overheden nu deel uit van een internationale coalitie van hlbtq- en mensenrechtenorganisaties. Russische hlbt’s en hun organisaties staan in eigen land onder druk. Maar ze staan er niet meer alleen voor. Dankzij internet staan zij dagelijks met elkaar en met ons in contact. Het is even wennen, maar hun strijd is ook onze strijd en dat vergt nieuwe strategieën.


 Enkele berichten van het front 


Na Sotsji, de Manifesta10

Op 28 juni is de tiende internationale kunstbiënnale Manifesta10 van start gegaan. Zij wordt tot eind oktober gehouden in Sint-Petersburg, onder andere in de Hermitage, en georganiseerd door een in Amsterdam gevestigde organisatie. Ten tijde van het debat over de boycot van de Winterspelen vroegen hlbt’s ook de Manifesta-organisatie om een andere locatie voor hun biënnale te zoeken. De Manifesta wilde daar niets van weten. Tijdens de crisis op de Krim herhaalden kunstenaars uit Amsterdam en Düsseldorf de oproep. Manifesta hield voet bij stuk.

Eerst heette het heel stoer dat zij, Manifesta, de strijd voor de mensenrechten zou voortzetten middels “de discursieve kracht van de kunst.” Wat de internationale diplomatie en de hlbt-beweging niet kan, denkt de Manifesta-organisatie wel te kunnen. We zullen zien. Later verzekerde de organisatie nog dat de artistieke vrijheid van de deelnemers gegarandeerd zou zijn, maar dan wel “binnen de grenzen van de Russische wet.” Manifesta accepteerde daarmee een wet die elke openbare homoseksualiteit onmogelijk maakt. Zij voegde er aan toe dat de Manifesta niet voor politieke doeleinden misbruikt mocht worden. Zoveel tactloze halfslachtigheid en dubbelzinnigheid werd zelfs de Russische kunstenaarsgroep Chto Delatte te gortig. Chto Delatte, de enige van de overheid onafhankelijke samenwerkingspartner, zou het educatieve programma verzorgen. Zij verbrak de samenwerking.

Juist in dat deel van het programma zou de dialoog in zake homoseksualiteit vorm krijgen. Wat daarvan nu nog overblijft is onduidelijk. Hoe de dialoog over homoseksualiteit in de rest van het omvangrijke neven- en het filmprogramma vorm krijgt is nog niet bekend. Er zijn ook verschillende opdrachten gegeven voor nieuwe kunstwerken in de openbare ruimte die kritisch reageren op de “sociaal-politieke omstandigheden van het moment.” Over homoseksualiteit wordt gezwegen. Op een verzoek om meer informatie heeft Manifesta nog niet gereageerd.

Na de beslissing van de Manifesta om geen gehoor te geven aan de oproep van hlbt’s en kritische kunstenaars is van hen niets meer vernomen. Hoe ging dat in de jaren dertig? Toen Hitler zijn spelen wilde opluisteren met een grote beeldende kunst wedstrijd waren er genoeg kunstenaars die enthousiast meededen. Maar enkele Nederlandse kunstenaars organiseerden de expositie De Olymiade onder Dictatuur. Met DOOD protesteerden ze tegen de vervolging van joden en politiek andersdenkenden door de nazi’s. Zij vormden enkele jaren later de kiem waaruit het kunstenaarsverzet tijdens de Tweede Wereldoorlog voortkwam. Sport en politiek blijkt een lastige combinatie. Maar waarom zou dat ook voor kunst en engagement moeten gelden?



Kunst en engagement

In 2006 werd in het Ludwig Museum in Keulen de expositie Das Achte Feld georganiseerd. Zij bood een overzicht van wat we nu queer art zouden noemen. Kunst uit de frontlinie van de homo-emancipatie. Kaspar König was toen directeur van dat museum en schreef het voorwoord voor de catalogus waarin hij het had over “Kunst als Kampfplatz.” Hij werd benoemd tot curator van de Manifesta. Het leek veelbelovend, maar uitgerekend hij beweert nu dat kunst en politiek niets met elkaar te maken horen te hebben. Nu was kunst weer een autonoom terrein waarop je alleen over artistieke zaken mocht spreken. Censuur en zelfcensuur zijn nauwe verwanten.

Wel presenteerde hij een indrukwekkend expositieprogramma met ruim vijftig deelnemers. Onder hen ook kunstenaars die hun sporen op onze Kampfplatz verdiend hebben. Bijvoorbeeld Bruce Nauman, Nicole Eisenman en Wolfgang Tillmans. Maar over hun queer werk rept het programma weer niet. Toch heeft men zich wel iets van alle kritiek aangetrokken. Kaspar König meldde ook de deelname van onze schildervorst Marlene Dumas met een reeks portretten van beroemdheden uit de homohistorie. Onder andere het portret van de Russische componist Tchaikovsky.

Dat hij homoseksueel was, kan in Rusland zelf nog nauwelijks genoemd worden. Er is een wet in voorbereiding die het vertellen van onwaarheden over de Russische geschiedenis strafbaar stelt. De curator kondigde ook heel trots de deelname aan van één Russische homoseksuele kunstenaar: Vladislav Mamyshev. Hij heeft met de beroemde mannen van Marlene Dumas gemeen dat hij morsdood is. Het is onduidelijk waarom hij zich beperkt tot de “discursieve kracht” van de doden.


Queerussia, the hidden (p)art

Voor werk van levende Russische queer kunstenaars (m/v/x) kun je deze zomer dichter bij huis terecht. In het Roze Huis in Nijmegen zijn dan foto’s, schilderijen en video’s te zien tijdens Queerussia, the hidden (p)art. Het gaat daarbij om een geactualiseerde editie van een expositie samengesteld door Galerie MooiMan uit Groningen. In 2013 werd gevierd dat Nederland en Rusland vier eeuwen diplomatieke betrekkingen onderhielden. Tijdens dit Rusland-jaar werd vrijwel met geen woord gerept over de verslechterde mensenrechtensituatie voor hlbtq’s in Rusland. Met deze expositie doorbrak Galerie MooiMan dat stilzwijgen.

MooiMan haalde op eigen kosten werk van Russische gay kunstenaars uit Rusland. Ze maakte ook een reizende editie die in Antwerpen en Liverpool te zien was. Plannen voor een tweede expositie die in verschillende steden in Rusland te zien zou zijn, moest MooiMan afblazen omdat hiervoor geen financiering gevonden kon worden. Daarmee was de enige openlijke dialoog over homoseksualiteit, in Rusland zelf, ook van de baan. Voor de Manifesta is uiteraard wel subsidie beschikbaar.


Asylum

Queerussia, the hidden (p)art toont ondermeer werk van de jonge fotograaf Alexander Kargaltsev. Hij was een van de eerste hlbt’s die Rusland ontvluchtte en asiel aanvroeg op grond van homoseksualiteit. Hij fotografeerde lotgenoten die net als hij in New York asiel aanvroegen. Na publicatie hiervan in het boek Asylum werd hij ervan beschuldigd om economische redenen gevlucht te zijn. Het lesbische stel dat uit de ouderlijke macht ontzet dreigde te worden omdat hun dochter op school over haar moeders had verteld (!) is inmiddels ook uitgeweken. Dat deze mensen op tijd ontkomen zijn is ook weer een heel ongepaste verwijzing naar de jaren dertig. Galerie MooiMan verzorgde een Nederlandse editie van het boek waarvoor Peter Rehwinkel een inleiding schreef. Verder zijn er foto’s,  schilderijen en video’s te zien van Seva Galkin, Serge Golovach, Slava Mogutin, Sergey Sovkov en Alexej Tikhonov. Ook zal nieuw werk van Alexander Kargaltsev en van de performance kunstenaar Andrey Bartenev te zien zijn. En men kan er van vinden wat men wil. Feit is dat hier dus meer Russische queer kunstenaars te zien zijn dan op de Manifesta in Sint-Petersburg.


Roze Woensdag

Op Roze Woensdag van de Vierdaagse Zomerfeesten viert Nijmegen diversiteit door helemaal roze te kleuren. Die dag siert een grote installatie een van de centrale locaties waar de Roze Woensdag wordt gevierd. De installatie informeert over de situatie in Rusland en toont werk uit de expositie Queerussia, the hidden (p)art. Aan de Vierdaagse zal dit jaar een groep Russische hlbt-wandelaars deelnemen. Het gaat om leden van  hlbt-groepen uit steden als Sint-Petersburg en Moskou, maar ook uit plaatsen als Archangelsk en Tula.

Ook een aantal leden van de Nijmeegse homojongerengroep Dito! loopt mee. Pikant detail is dat de zomerfeesten van 1983 nog ontsierd werden door gewelddadigheden tegen hlbt’s. Ook toen hiertegen bij de intocht van de Vierdaagse geprotesteerd werd kwam het tot ongeregeldheden waarbij de daders door de politie ongemoeid werden gelaten. De Russische wandelaars lopen mee op uitnodiging van Amnesty International en het COC Nijmegen, die ook een groot deel van de kosten dragen. De wandelaars worden ondergebracht bij Nijmeegse gastgezinnen. De wandelaars kunnen niet alleen dagelijks aangemoedigd worden, er is ook volop ruimte voor persoonlijke ontmoetingen, onder andere tijdens een kennismakingsbijeenkomst op maandag 14 juli (19.00 uur) in het Roze Huis.

Roze Huis, St. Anthoniusplaats 1, Nijmegen.
Opening expositie Queerussia, the hidden (p)art: zondag 13 juli, 15.00 uur.


Te bezichtigen op openingstijden Roze Huis, op Roze Woensdag (11.00-17.00 uur), en op afspraak.
De installatie is tijdens Roze Woensdag te zien op de Lindenbergtrappen (ook 11.00-17.00 uur).
Meer informatie: www.stichtingquast.nl.



Alexander Kargaltsev, Asylum, Groningen,
MooiMan, 2013,
ISBN 9789077957202, € 27,50.
www.mooi-man.nl.













GERELATEERDMEER VAN HELM DE LAATMEEST GELEZEN VAN HELM DE LAAT

Queer Rusland, het nieuwe front

Helm de Laat, in Algemeen op 15 juli 2020
Reageren? Jouw reactie:

Je naam:
Email (wordt niet getoond):
min. 15 karakters, geen links of html svp







In het nieuwste nummer, Gay News 343, maart 2020





















bottom image




Entire © & ® 1995/2020 Gay International Press & Stichting G Media, Amsterdam. All rights reserved.
Gay News ® is een geregistreerde merknaam. © artikelen Gay News; duplicatie niet toegestaan. Opname uitsluitend na schriftelijke toestemming van uitgever, met verplichte bronvermelding gaynews.nl. Door derden overgenomen artikelen worden in rekening gebracht, en zo nodig geincasseerd. Gay News ISSN: 2214-7640, ISBN 8717953072009. Gay News op Wikipedia.
Volg Gay News:
Twitter Issuu
RSS RSS Editors
zelfstandige Escortboys

CMI
Neem contact op
Abonneren
Adverteren






© 1995/2020 Gay News ®, GIP/ St. G Media