Back to Top
Zaterdag 07 Dec
86386 users - nu online: 1288 people
86386 users - nu online: 1288 people login
VAN ONZE EDITORS
Share:







lengte: 15 min. Printervriendelijke Pagina  
Queer Hero, William S. Burroughs’ leven vol seks en drugs


door Rob Blauwhuis in Historie & Politiek , 05 augustus 2013

This article is also available in English
lengte: 15 minuten


In 1960 ontmoette de Amerikaanse schrijver William Styron op een jazz & poetry-avond te Parijs zijn landgenoot en collega William S. Burroughs, die hij in een brief beschreef als een “verbazingwekkend persoon, met een grimmige en gekke kop en een maatpak aan dat uit de jaren twintig leek te stammen, met eroverheen een strontkleurige regenjas [...]. Hij deed me denken aan een oud en gemeen potteus wijf. Hij is een spectaculaire reactionair.

Stijfjes en met een strenge streepmond had hij het over de Republikeinse regering als een smerige groep communisten. Ik dacht dat-ie een geintje maakte maar hij méénde het. Hij is zéér prettig gestoord.” Burroughs’ levenslang gecultiveerde uiterlijke verschijning als conservatieve, enigszins morsige maffia-boekhouder staat in schril contrast met zijn leven en werk.

Het begon allemaal zo veelbelovend. William Seward Burroughs werd op 5 februari 1914 geboren in St. Louis, Missouri, als tweede zoon van een echtpaar dat uiterst welgesteld was aangezien zijn grootvader de eerste automatische rekenmachine, de Burroughs Arithmometer, had uitgevonden. Zoals een zoon uit deze kringen betaamt studeerde hij aan de gerenommeerde Harvard University. In 1937 verbleef hij een jaar in Wenen waar hij aan de universiteit colleges medicijnen volgde. Na zijn studies hield hij zich met gelegenheidsbaantjes en een toelage van z’n ouders het hoofd boven water.

Burroughs was zich al vroeg van zijn homoseksualiteit bewust. Kort na de ondergang van de Republiek van Weimar kon in de Duitstalige wereld homoseksualiteit, ondanks strafbaarstelling en de schrikbarend verslechterde situatie in Duitsland zelf, nog relatief openlijk beleefd worden. Tijdens zijn jaar in Wenen bewoog Burroughs zich in kringen van ballingen, homo’s en vluchtelingen en ontdekte hij dat hij in Weense stoombaden tamelijk gemakkelijk jongens kon oppikken. In 1939 sneed hij zich met een wildschaar het topje van de kleine vinger van zijn linkerhand af om indruk te maken op een jongeman op wie hij stapelverliefd was.


Moord in Manhattan en Mexico

In 1943 vertrok Burroughs met twee vrienden uit St. Louis, Lucien Carr en diens vereerder David Kammerer, naar New York, waar hij de toen eenentwintig-jarige Jack Kerouac en de zeventien-jarige Allen Ginsberg leerde kennen, waarmee de kiem is gelegd voor de enige jaren later spraakmakend opkomende Beat Generation. Deze term heeft niets met muziek te maken, maar is ontleend aan het jargon van de jongenshoeren op Times Square. Het wilde, vrijgevochten leven van Burroughs en zijn kompanen in New York had uiteindelijk tragische gevolgen. In een alcoholroes stak Carr Kammerer dood in de loop van een strijd over diens aanhoudende en ongewenste avances.

Hoewel Burroughs en Kerouac Carr aanraadden zich bij de politie te melden, werden ze gearresteerd wegens het niet aangeven van een moord en pas na enige tijd op borgtocht vrijgelaten. Burroughs en Kerouac putten inspiratie uit dit incident voor de in samenwerking geschreven roman And the Hippos Were Boiled in Their Tanks, een keihard verhaal over het leven van bohémiens in New York gedurende de Tweede Wereldoorlog, vol drugs en kunst, obsessie en gewelddadigheid en met scènes en karakters die aan het leven van de auteurs zijn ontleend. Ze voltooiden het boek in 1945 maar konden aanvankelijk geen uitgever vinden. Uiteindelijk wordt het pas gepubliceerd in 2008, na het overlijden van Carr, aangezien ze diens loopbaan bij persbureau UPI geen schade wilden berokkenen.

Het verscheiden van David Kammerer zou niet de enige gewelddadige dood in de groep zijn. Kort na de Tweede Wereldoorlog zorgden drugs voor een ingrijpende verandering. Twee jongenshoeren maakten Burroughs bekend met hard drugs en het injecteren daarvan, terwijl ook de andere aankomende Beats een grote variëteit aan roesmiddelen gingen uitproberen. Burroughs “ontwikkelt zich tot een ware drugsexpert, die met opium en opiumderivaten zoals heroïne, morfine, codeïne en paregoric zal experimenteren, maar bij voorkeur [...] heroïne spuit,” aldus Harald Falckenberg. Burroughs had op dat moment een vaste relatie met Joan Vollmer, met wie hij in 1947 een zoon kreeg, maar die hem vrijliet volop zijn homoseksuele verlangens uit te leven.

De drugsexcessen van Burroughs en zijn levensgezellin die aan benzedrine verslaafd was, leidden al gauw tot problemen, onder andere met justitie.

Hierdoor kreeg hij uiteindelijk een “huisarrest” bij zijn ouders in St. Louis opgelegd, terwijl Vollmer in een psychiatrisch ziekenhuis werd opgenomen. Nadat Burroughs zijn “straf” had uitgediend, vertrok hij met Vollmer naar Texas en vervolgens New Orleans. Zijn juridische problemen hadden echter geen gedragsverandering tot gevolg en al spoedig dreigde opnieuw strafvervolging, waarop Burroughs en Vollmer naar Mexico uitweken. Hier kon hij zich niet alleen volop drugs bezorgen, maar ook zijn hartstocht voor vuurwapens uitleven. Uiteindelijk leidde deze voorliefde tot een catastrofe. Om zijn drugsverslaving te financieren handelde Burroughs regelmatig met wapens.

Op 6 september 1951 troffen Burroughs en Vollmer zich in de woning van een kameraad met een klant, die hij een .380 STAR automatic wilde verkopen. Het gezelschap was tamelijk dronken en Burroughs stelde voor Wilhelm Tell te spelen, waarop Vollmer een glas op haar hoofd zette. Een dag later meldde Allen Ginsberg in een brief aan Neal Cassady de gevolgen: “Berichtje in de krant die ik vanavond zag meldt dat Bill Joan heeft gedood tijdens een ongeluk met een vuurwapen afgelopen nacht. ‘Een Amerikaanse toerist die probeerde Wm. Tell na te doen doodde zijn vrouw terwijl hij poogde een glas champagne met een pistool van haar hoofd te schieten, verklaarde de politie vandaag.’ ‘De politie arresteerde Wm. Seward Burroughs, 37, uit St. Louis, Mo., afgelopen nacht nadat zijn vrouw Joan, 27 in het ziekenhuis overleed aan een schotwond in het voorhoofd die haar een uur eerder was toegebracht.’ Dat is alles wat ik weet.”

Door allerlei complicaties, onder andere omkoping door Burroughs’ broer van ambtenaren en deskundigen, werd het proces steeds uitgesteld. Burroughs besloot wederom te vluchten, naar Tanger ditmaal, waar op dat moment een omvangrijke kliek buitenlandse homo’s resideerde, zodat de columnist Robert Ruark in 1950 constateerde dat, vergeleken met Tanger “Sodom een kerkpicknick was en Gomorra een bijeenkomst van padvindsters.” Hij betrok een kamer in het jongensbordeel van “Dutch Tony” in Socco Chico, een trieste uithoek van de Marokkaanse havenstad.


Een uitweg schrijven

Hoewel Burroughs, zoals zijn samenwerking met Kerouac bewijst, al schreef voor het dodelijke schot op Joan viel, had deze gebeurtenis een bepalende invloed op zijn carrièrekeuze: “Ik ben tot de schrikbarende conclusie gedwongen dat ik zonder Joan’s dood nooit een schrijver zou zijn geworden, en tot een realisering van de mate waarin deze gebeurtenis mijn schrijven heeft gemotiveerd en geformuleerd. Ik leef met de constante dreiging van bezetenheid, en een constante noodzaak te ontsnappen aan bezetenheid, aan controle. De dood van Joan heeft me dus in contact gebracht met de indringer, de Afstotende Geest, en me in een levenslange strijd gemanoeuvreerd, waarin ik geen andere keus heb dan me een uitweg te schrijven,” aldus Burroughs. In 1953 publiceerde hij onder het pseudoniem William Lee Junkie: Confessions of an Unredeemed Drug Addict, waarin hij zijn drugservaringen had gefictionaliseerd.

Ondertussen werkte hij aan een tweede roman, Queer, die echter pas in 1985 gepubliceerd zou worden. Queer is gesitueerd in de immorele metropool Mexico Stad van de jaren veertig, en de hoofdpersoon is Burroughs’ alter ego William “Bill” Lee. Lee is verlegen en onzeker en lijdt onder de hevige verschijnselen van een heroïne-ontwenning én zijn romantische en seksuele hunkering naar de totaal ongeïnteresseerde jonge drugsgebruiker Eugene Allerton, die is gebaseerd op Adelbert Lewis Marker, een Amerikaan die net de marine had verlaten en in Mexico Stad met Burroughs bevriend was geraakt.

Op 12 juni 1952 schreef Ginsberg, die toen bezig was Junkie bij een uitgever onder te brengen, aan Burroughs: “Queer is volgens mij een betere roman en zal later verkoopbaar zijn als je hem voltooit.” Ook Kerouac bewonderde de roman en meende dat die “homoseksuele literaire critici van de oostkust” zou aanspreken. Beide oordelen zijn een beetje vreemd omdat het zeer onwaarschijnlijk is dat Queer in de jaren vijftig in de Verenigde Staten gepubliceerd had kunnen worden, aangezien de onstuimig homoseksuele inhoud ongetwijfeld als obsceen zou zijn beschouwd, zoals enkele jaren later de publicatie van Burroughs’ roman Naked Lunch zou bewijzen.


Rituele terechtstellingen van jongenshoeren

In Tanger maakte Burroughs kennis met de veelzijdige kunstenaar Brion Gysin, die daar het restaurant The 1001 Nights dreef met zijn vriend, de schilder Mohamed Hamri, die als kok fungeerde. Met Gysin ontwikkelde Burroughs de “cut-up”-techniek, die hij zou gebruiken voor het samenstellen van het “definitieve” manuscript van Naked Lunch.

Op een internationale schrijversconferentie te Edinburgh hield Burroughs in 1962 “een zeer sober uiteenzettinkje over de methode, die hij voor de produksie van proza toepast,” zoals Gerard Reve meldde in zijn “Brief uit Edinburgh” in Op Weg Naar Het Einde (1963), waarop hij vervolgt: “Zeer aanbevelenswaard is het, elke tiende pagina vertikaal in tweeën te knippen en de linker helft van pagina 10 te combineren met de rechter helft van pagina 20, de linker helft van 20 met de rechter van 10. Idem handele men met de paginaas 30 en 40. Pagina 100 worde op dezelfde wijze met pagina 1 geamalgeerd. Geen spier van zijn gezicht vertrekt. [De Indiase romancier Khushwant] Singh wordt onrustig en roept opeens ‘Are you serious?’ Burroughs kijkt nauwelijks op terwijl hij, zonder zijn toon te veranderen, in de microfoon mompelt: ‘Of course I’m serious. I’m always serious.’”

Of dit helemaal de waarheid weergeeft, is echter de vraag, want Gysin schrijft in zijn verslag van de ontdekking dat hij “de onbewerkte woorden oppakte en teksten begon samen te stellen,” wat het geheel een minder mechanische indruk geeft. Ondanks de uiterst losse, fragmentarische structuur is Naked Lunch namelijk een zeer leesbare roman, die ondertussen dan ook als een mijlpaal in de naoorlogse Amerikaanse literatuur wordt beschouwd. Aanvankelijk was dit helemaal niet vanzelfsprekend, gezien het karakter van het boek. Burroughs schildert in Naked Lunch namelijk niet alleen op expliciete, onsentimentele wijze de drugsscene in steden als New Orleans, Mexico Stad en Tanger, maar ook, zoals Falckenberg schrijft, “naar het schijnt aan de fantasie ontsproten beschrijvingen van orgieën met rituele terechtstellingen van jonge jongenshoeren in de stijl van de markies De Sade.”


Obsceen materiaal

Uitgeverij City Lights Books te San Francisco wees publicatie van het boek af. Nu had uitgever Lawrence Ferlinghetti onaangename ervaringen met justitie, want hij was in 1957 gearresteerd wegens de publicatie van Ginsberg’s Howl. Hierin had vooral de zin “die zichzelf in de reet lieten naaien door heilige motorrijders, en van vreugde gilden” de toorn van de wetshandhavers opgewekt. Weliswaar werd Ferlinghetti uiteindelijk vrijgesproken, maar misschien had deze ervaring hem toch voorzichtig gemaakt waar het expliciet homoseksuele uitingen betrof. In 1958 verschenen echter fragmenten in de Black Mountain Review en de Chicago Review.

Het laatstgenoemde tijdschrift werd gesubsidieerd door de Universiteit van Chicago, die de verantwoordelijke redacteur meteen ontsloeg nadat columnist Jack Mabley van de Chicago Daily News het stuk als obsceen had bestempeld. De student richtte daarop het literaire tijdschrift Big Table op, waarin hij opnieuw fragmenten uit Naked Lunch opnam. De redacteuren moesten voor de rechter verschijnen, die hen wegens de opname van “Ten Episodes from Naked Lunch” schuldig bevond aan het via de post verzenden van obsceen materiaal. Deze controverse maakte het boek echter interessant voor Maurice Girodias van de Olympia Press in Parijs, die het boek eerder had afgewezen. In 1959 verscheen de roman in Girodias’ beruchte reeks The Traveller’s Companion. Een Amerikaanse uitgave bij Grove Press volgde in 1962, waarop het boek meteen in verschillende jurisdicties verboden werd.

Burroughs was dus volop gerechtigd het woord te voeren over het thema “Censorship” op de schrijversconferentie in Edinburgh, waarover Gerard Reve in zijn “Brief” uit die stad verslag deed: “Zelden heb ik het hypocriete karakter van de morele censuur duidelijker, en genadelozer, horen uiteenzetten en nooit heb ik overtuigender horen aantonen, dat de staat slechts die door het geschreven woord teweeg gebrachte seksuele prikkeling veroordeelt, die hij niet gebruiken kan: masochisme en sadisme bijvoorbeeld, mits gehoorzaamheid respectievelijk militaire moordzucht stimulerend, zijn welkom. Zijn conclusies zijn precies dezelfde, als waartoe ik in mijn spreekbeurt zal moeten komen, maar ik ben helaas te ijdel om van het woord af te zien,” aldus onze Volksschrijver.


Buitengewoon flikkerig werk

Nadat in 1970 al Riekus Waskowsky’s vertaling van Junkie was gepubliceerd, verscheen in 1972 een Nederlandse vertaling van Naked Lunch door het schrijverscollectief Joyce & Co. Op 10 maart 1978 schreef een lid van dit collectief, Geerten-Maria Meijsing, in een van de Werkbrieven 1968-1981 (Amsterdam 1982) aan zijn schrijfpartner Keith Snell: “Naakte Lunch zal nu wel nooit meer aan kracht inboeten - dit staal vertoont nooit moeheid.” Hoewel uit de context niet duidelijk is of dit over hun vertaling gaat, of over Burroughs’ roman, voor de laatste gaat het zeker op. Burroughs was in de jaren zeventig dan ook glansrijk opgenomen in het literaire pantheon. In de loop van dat decennium zou nog een reeks Nederlandse vertalingen van andere werken volgen, maar “al dit buitengewoon flikkerige werk is nog slechts antiquarisch verkrijgbaar,” zoals Helm de Laat onlangs teleurgesteld constateerde in GLIMP!

De publicatie in Amerika van Naked Lunch, waarover de rechter in 1966 uiteindelijk oordeelde dat het “niet obsceen” is, maakte de markt namelijk open voor volgende werken van Burroughs. Begin jaren zestig publiceerde hij een roman-trilogie, bestaande uit The Soft Machine (1961), The Ticket That Exploded (1962) en Nova Express (1964), waarin hij “een gedetailleerde mythologie van verslaving ontwikkelde, waarbij intergalactische samenzweringen betrokken zijn, en geheime machten die oorlog voeren om de drugshandel te controleren. [...] Burroughs heeft vaak geput uit de paraliteratuur van ‘pulp’ of genrefictie - zoals detectiveromans, science fiction, spionagethrillers, en westerns - maar de conventies van deze genres worden in zijn handen krachtig vervormd. [...] Burroughs concentreert zich op seksuele repressie als het fundamentele element van maatschappelijke controle. Werken uit de genreliteratuur passen zich gewoonlijk aan de stereotypes van de dominante cultuur aan, inclusief, typisch, homofobie.

Door het inlijven van de ‘afwijkende’ gezichtspunten van de drugsverslaafde of de seksuele outlaw in romans met ‘pulp’-kenmerken, produceert Burroughs fictie die, hoewel nooit ‘politiek’ in welke gewone betekenis ook, ongetwijfeld subversief is. In The Wild Boys (1971), bijvoorbeeld, worden pornografische scènes ineengesmolten met de science-fiction-behandeling van een bende homoseksuele terroristen, die in de nabije toekomst uitzinnig tekeergaat,” zoals Scott McLemee oordeelde in zijn bijdrage over Burroughs aan The Gay and Lesbian Literary Heritage: A Reader’s Companion to the Writers and Their Works, From Antiquity to the Present (New York 1995). Of, in de veel minder academische bewoordingen van De Laat: “In Wilde Jongens geen ‘vrije geesten’ die een nieuwe wereld scheppen maar tegendraadse flikkers en ander onmaatschappelijk tuig (denk junken) die eerst maar eens een geheel andere seksestrijd uitvechten.”



Burroughs in Hamburg

“In Nederland is hij vooral bekend van zijn stoute boeken,” stelde Helm de Laat in zijn stukje over Burroughs, dat een aankondiging was van een tentoonstelling die nog tot 18 augustus in de Deichtorhallen in Hamburg te zien is. Hoewel Burroughs tot het einde van zijn leven boeken bleef publiceren - in 1987 verscheen zijn laatste roman The Western Lands - raakte hij na zijn ontmoeting met Gysin in toenemende mate ook geïnteresseerd in beeldende kunst. Hij was een van de pioniers van de multi-media kunst en heeft ook als beeldend kunstenaar een omvangrijk en veelvormig oeuvre gecreëerd, dat bestaat uit experimenten met geluidsband, film en fotografie, maar ook schilderijen en collages. Burroughs’ experimentele werk heeft bovendien grote invloed op andere, jongere kunstenaars in een veelheid aan disciplines.

In 1974 verklaarde David Bowie over zijn album Diamond Dogs uitdrukkelijk: “Ik pas Burroughs’ Cut-Up-techniek toe,” maar ook musici als The Beatles (hij is een van de circa zestig invloedrijke vrijgevochten mensen op de cover van Sergeant Pepper’s Lonely Hearts Club Band), Patti Smith, Lou Reed, Genesis P-Orridge, Laurie Anderson, R.E.M. en Kurt Cobain, en filmmakers als David Cronenberg en Gus Van Sant staan bij hem in het krijt. Burroughs was ook niet te beroerd om persoonlijk aan producties van deze fans mee te werken. Zo verschijnt hij aan het eind van de videoclip van U2’s Last Night on Earth, als hij een winkelwagentje voortduurt waarin zich een groot spotlight bevindt. Ook speelde hij een oudere priester-junk in Drugstore Cowboy (1989), de film die voor Gus Van Sant’s doorbraak zorgde.

In 1981 was hij verhuisd naar Lawrence, Kansas, waar hij een hele reeks Shotgun Paintings, die beter Shotgun Works genoemd kunnen worden, maakte door met een geweer te schieten op (persoonlijke) foto’s en alledaagse teksten en afbeeldingen die op spaanplaat waren bevestigd.

Na de dood van Brion Gysin in 1986 legde Burroughs zich ook op schilderen toe. Er zijn zo’n tweehonderd schilderijen van zijn hand in omloop, waaronder werken die hij in samenwerking met kunstenaars als Robert Rauschenberg en Keith Haring vervaardigde.

Op de tentoonstelling in Hamburg worden de bepalende stadia en ontmoetingen in het leven van Burroughs gevolgd aan de hand een vele, vaak zelden getoonde, exponaten. Bovendien worden zo’n honderdvijftig originele kunstwerken getoond.



Deichtorhallen - Sammlung Falckenberg
Wilstorfer Straße 71
21073 Hamburg-Harburg
www.deichtorhallen.de


Foto verantwoording:
William S. Burroughs op bezoek bij Brion Gysin in Parijs, oktober 1979 (photo © Udo Breger, VG-Bildkunst)

William S. Burroughs in Hotel Montalembert te Parijs kort voor zijn vertrek naar Rome, mei 1989 (photo © Udo Breger, VG-Bildkunst)

Buffalo Stricken With .410; Dying Bellow, Acrylic, Spray Paint, and Cut-out Photo Collage on Illustration Board, c 1990 (photo © Jeremy Rockwell / Courtesy William S. Burroughs Estate)

Zonder titel (photo © Jeremy Rockwell / Courtesy William S. Burroughs Estate)

Brion Gysin en William S. Burroughs voor het Farmaceutisch Museum te Bazel, 1979 (photo © Ulrich Hillebrand)

‘Helpless Pieces in the Game He Plays,’ 1989 (© Estate of William S. Burroughs; photo ONUK)

‘Untitled (shotgun blast),’ 1992 (© Estate of William S. Burroughs; photo: ONUK)













GERELATEERDMEER VAN ROB BLAUWHUISMEEST GELEZEN VAN ROB BLAUWHUIS

Queer Hero, William S. Burroughs’ leven vol seks en drugs

Rob Blauwhuis, in Historie & Politiek op 05 augustus 2019
Reageren? Jouw reactie:

Je naam:
Email (wordt niet getoond):
min. 15 karakters, geen links of html svp







In het nieuwste nummer, Gay News 340, december 2019





















bottom image




Entire © & ® 1995/2019 Gay International Press & Stichting G Media, Amsterdam. All rights reserved.
Gay News ® is een geregistreerde merknaam. © artikelen Gay News; duplicatie niet toegestaan. Opname uitsluitend na schriftelijke toestemming van uitgever, met verplichte bronvermelding gaynews.nl. Door derden overgenomen artikelen worden in rekening gebracht, en zo nodig geincasseerd. Gay News ISSN: 2214-7640, ISBN 8717953072009. Gay News op Wikipedia.
Volg Gay News:
Twitter Issuu
RSS RSS Editors
zelfstandige Escortboys

CMI
Neem contact op
Abonneren
Adverteren






© 1995/2019 Gay News ®, GIP/ St. G Media