Back to Top
Zondag 20 Oct
86366 users - nu online: 1325 people
86366 users - nu online: 1325 people login
VAN ONZE EDITORS
Share:







lengte: 10 min. Printervriendelijke Pagina  
Weens museum toont mannelijke naakten van 1800 tot nu


door Redaktie in Reizen en weekendtrips , 08 december 2012

This article is also available in English
lengte: 10 minuten


Tentoonstellingen over het onderwerp naaktheid hielden zich tot nu toe voornamelijk bezig met afbeeldingen van niet geklede vrouwen. Nog tot 28 januari presenteert de tentoonstelling Nackte Männer in het Leopold Museum te Wenen een te lang achterstallige blik op de diversiteit van en historische veranderingen bij de portrettering van naakte mannen.

“Als we even stoppen en erover nadenken, dan zijn we allemaal naakt onder onze kleding”
(Heinrich Heine,
Reisebilder, 1826)

De tentoonstelling, die is samengesteld door Tobias G. Natter en Elisabeth Leopold, volgt dit thema over een lange tijdspanne en traceert een doorlopende ontwikkeling van de late achttiende eeuw tot heden.

In totaal zijn op de expositie ongeveer driehonderd werken bijeengebracht van bijna honderd mannelijke en vrouwelijke kunstenaars uit Europa en de Verenigde Staten. De doelstelling van beide organisatoren was “duidelijk de verschillende artistieke benaderingswijzen te tonen, zoals rivaliserende opvattingen van mannelijkheid, de transformatie van ideeën over het lichaam, schoonheid en waarden, de politieke dimensies van het lichaam, en - als laatste, maar daarom niet minder belangrijk - het doorbreken van conventies.”

Enkele weken voor opening van de tentoonstelling vond de onthulling plaats van het begaanbare beeld Mr. Big, dat voor de ingang van het Leopold Museum is geplaatst. Vanaf dat moment heeft het publiek op verschillende manieren deze installatie voor zich geclaimd. De directeur van het museum, Peter Weinhäupl, meent dat het uitbreiden van activiteiten naar de binnenhoven van het Museumkwartier “een belangrijk signaal naar de buitenwereld is. De gerichte plaatsing van kunst in de openbare ruimte zorgt voor meer levendigheid bij deze verzameling van kunstmusea, en het is noodzakelijk dat we daarbij het hoogst mogelijke kwaliteitsniveau handhaven.” Voor Tobias G. Natter fungeert Mr. Big ook als een verwijzing naar de betrekkelijkheid van schoonheid. Hij verklaart dat “bezoekers Mr. Big vanuit veel perspectieven kunnen bekijken, maar alleen vanuit een bepaald punt bezien zal hij ‘ideaal’ zijn. Schoonheid ligt, uiteindelijk, in het oog van de beschouwer.”

“Tijdens de afgelopen paar jaar hebben afbeeldingen van mannelijke naakten een tot nu toe ongekende openbare aanwezigheid bereikt,” aldus Elisabeth Leopold. Tobias G. Natter voegt hieraan toe: “Tegelijkertijd is deze tentoonstelling onze manier om te reageren op het feit dat categorieën die voorheen vast gevestigd leken, zoals ‘mannelijkheid,’ ‘lichaam’ en ‘naaktheid,’ heden ten dage voor brede geledingen in de maatschappij instabiel zijn geworden.”


Schandaalverwekkende voetballers

Elisabeth Leopold vertelt: “Tijdens de voorbereiding van ons project merkten we tot onze grote verbazing dat sommige verslaggevers een ‘fijngevoelige’ tentoonstelling verwachtten. Maar we hadden in feite niet de bedoeling dit thema op die manier te behandelen – dus met terughoudendheid, reserve, met tact, of delicaat op welke andere wijze ook. En we gingen er niet vanuit dat dit onderwerp in zekere zin delicaat zou zijn in die zin dat voor een expositie over kunstgeschiedenis een bepaalde mate van discretie vereist zou zijn.”

Dat deze opvatting in het conservatieve Oostenrijk van een zekere naïveteit getuigt, bleek snel. Voor het tentoonstellingsaffiche werd namelijk gekozen voor Vive la France van Pierre & Gilles en dit zorgde al meteen voor veel ophef, zoals Helm de Laat berichtte in zijn e-nieuwsbrief over Queer Art GLIMP: “Het werk van Pierre & Gilles toont een aantal slechts in hun sokken geklede voetballers [...]. De drie edele delen waren als vanouds de bron van alle commotie. Natuurlijk werden affiches besmeurd. Natuurlijk werden de daders van dit vandalisme niet gepakt. Natuurlijk werden de resterende affiches door het museum van een kuisheidsgordeltje voorzien. De vooruitgang bestaat kennelijk hieruit dat er geen minister is afgetreden en ook de directie van het museum heeft zijn functie niet ter beschikking gesteld.”

Aanvankelijk was het museum erg enthousiast over de selectie van het werk van het Franse kunstenaarsduo, dat sinds de late jaren zeventig beroemd is geworden met “verrukkelijke, homosueel kitscherige fotowerken. Vive la France uit 2006 thematiseert de multiculturele maatschappij van Frankrijk, doordat het de drie belangrijkste bevolkingsgroepen ‘Blacks, Blanc, Beurs’ (zwarten, blanken, Arabieren), die bij het grote publiek vooral door het samenspel en de successen van het nationale Franse elftal sinds 1998 een begrip zijn, als naakte helden presenteert. Naaktheid en heldendom is daarbij een blikpunt dat zeer goed binnen het concept van de expositie te integreren viel. Per slot van rekening werden de antieke helden altijd al naakt afgebeeld. Tijdens de Verlichting in de achttiende eeuw was de naakte held het symbool voor de mens die zich had bevrijd van door de beschaving opgelegde dwang en zich aan een hogere moraal had verplicht. In deze traditie past het werk van Pierre & Gilles, twee kunstenaars, die zich in hun arbeid steeds weer voor tolerantie en openheid inzetten.”


Lichaam en geest

In een interview dat Elisabeth Leopold naar aanleiding van de ophef aan News.at gaf, verklaarde ze dat ze zelf voor het affiche eigenlijk een voorkeur had gehad voor een werk van Egon Schiele uit 1911, maar dat ze daarbij op enige weerstand stuitte, waardoor ze had gezegd: “Doen jullie dat dan maar met de voetballers,” en dat ze zich er daarna niet meer mee had bemoeid. Ze voegde daaraan echter toe: “Als arts en oude echtgenote kan ik aan een mannelijk geslacht niets uitzonderlijks ontdekken. Ik vind eigenlijk dat de penis niet zo’n waanzinnig mooi lichaamsdeel is. Het diepzinnige gezicht en de ‘prachtige ledematen’ interesseren me uiteindelijk veel meer. De penis is eigenlijk maar een aanhangsel.”

Leopold zegt de ophef tot op zekere hoogte wel te begrijpen: “Ik geloof dat in het lichaam van een mens zijn geest uitdrukking vindt. Als ik dus een mens met zijn volledige geslacht afbeeld, dan is het om ze te zeggen erg als het gezicht volledig zonder enige geest is. Want dan concentreert de aandacht zich uitsluitend op het geslacht. Deze lieve voetballers hebben niet echt door geest bezielde koppen. Ik wil ze niet beledigen, want voetballers moeten erg schrander zijn aangezien ze strategische overwegingen moeten maken en dat zie ik zeker als een intellectuele prestatie. Maar we hebben gehoord dat het op de afbeelding modellen zijn. Helaas moet ik zeggen, dat ik hier geen gezicht zie, dat iets bijzonders uitstraalt. Daardoor valt de aandacht nu op hun geslachtsdeel [...], dat springt er als het ware uit als het gezicht zo weinig zegt.”


Maatschappelijke relevantie

Een project als Nackte Männer zou volledig ondenkbaar zijn zonder de ervaringen en prikkels vanuit feministische kunst- en cultuurgeschiedenis, culturele studies en gender studies. Met de tentoonstelling wil het museum reageren op de omstandigheid dat de maatschappelijke categorieën die lange tijd stevig verankerd leken te zijn, momenteel aan grote veranderingen onderhevig zijn. Door deze ontwikkelingen met beide handen op te pakken, poogt het museum duidelijk te maken dat het een instituut is dat relevant is voor de huidige maatschappij. Tobias G. Natter: “Onze doelstelling is het de verscheidenheid en de veranderingen van afbeeldingen van naakte mannen te tonen in het licht van duidelijk gedefinieerde thematische ijkpunten. Met een frisse nieuwsgierigheid, zonder traditionele wetenschappelijke vooroordelen en met een fascinatie voor een onuitputtelijke rijk gebied, gebruiken we deze expositie om een ontwikkeling van ruim tweehonderd jaar te tonen, die, niet in de laatste plaats, de lange schaduw thematiseert, die het vijgenblad heeft geworpen.”

Nackte Männer volgt het spoor van z’n onderwerp vanaf de late achttiende eeuw tot op heden en kent daarbij drie historische sleutelthema’s: de classicistische periode en de Eeuw van de Verlichting rond 1800, het modernisme omstreeks 1900 en kunst van na 1945. De drie ijkpunten van de tentoonstelling worden voorafgegaan door een proloog. Door het gebruik van vijf opzienbarende beelden uit de Europese kunstgeschiedenis belicht de proloog de lange traditie van het mannelijk naakt.

De proloog loopt van het “oudste naakt in de stad” – een meer dan levensgrote, vrijstaande figuur uit het oude Egypte – en het beeld dat bekend is als de Jongeling van de Magdalensberg naar Auguste Rodin en Fritz Wotruba, en naar een etalagepop die door Heimo Zobernig werd omgewerkt om een naakt zelfportret te creëren. Tobias G. Natter: “De bedoeling van de samenstellers achter de proloog was dat de bezoekers in slechts een paar stappen langs bijna vijf millennia Westerse beeldhouwkunst wandelen. Dit is bedoeld om zowel de lange traditie van zulke afbeeldingen over te brengen als om de mate te benadrukken waarin naakte mannen als vanzelfsprekende fundering van onze kunst werden beschouwd. Deze vijfduizend jaar vormen het buitenste referentiekader van de tentoonstelling, die, strikt gesproken, serieus begint met de Eeuw der Verlichting en de periode rond 1800.”


Drie thema’s

Thema 1: Classicisme en de Macht van de Rede.
In de achttiende eeuw en beginnend in Frankrijk veroorzaakten de emancipatie van de burgerstand en de zwanenzang van het Ancien Régime een heroverweging van denkbeelden over mannelijkheid, die zowel maatschappelijke als esthetische implicaties had. De naakte mannelijke held werd hernieuwd gedefinieerd als een cultureel prototype. Hij werd de belichaming van de nieuwe idealen.

Thema 2: Klassiek Modernisme.
Een nieuwe en onafhankelijke beeldentaal diende zich aan het eind van de negentiende eeuw aan met informele afbeeldingen van naakte mannen die zich in een natuurlijke omgeving in de open lucht baden. De verschillende manieren waarop kunstenaars met dit onderwerp omgingen kunnen in samenhang worden gezien als een uitzonderlijk gevoelige maatstaf van maatschappelijke stemmingen. Op de tentoonstelling is dit genre vertegenwoordigd met beroemde voorbeelden door, onder anderen, Paul Cézanne, Edvard Munch, Wilhelm von Gloeden, Max Liebermann en Ernst Ludwig Kirchner.

De zoektocht van het klassieke modernisme naar een nieuwe artistieke grondslag had ook z’n uitwerking op de thema’s naaktheid en mannelijkheid. Maar wat gebeurde als de blik van de schilder van de naakte ander verder dwaalde naar het naakte zelf? Een eersteklas getuige wat betreft dit fenomeen in Wenen aan het begin van de twintigste eeuw is Egon Schiele. Met zijn taboedoorbrekende zelfreflecties radicaliseerde hij het zelfbegrip van de kunstenaar op een wijze zoals niemand voor hem had gedaan.

Thema 3: Ontwikkelingen na 1945.
In het licht van de overvloed aan interessante werken waaruit gekozen kan worden, omvat het derde thema van de tentoonstelling drie specifieke ijkpunten. Gemeenschappelijk bij alle drie is de manier waarop het politieke potentieel van het naakte lichaam wordt onderzocht.

Het eerste van deze drie ijkpunten richt zich op de strijd voor juridische en maatschappelijke gelijkheid die gedurende de twintigste eeuw door vrouwen werd gevoerd. Het werk van pioniers zoals Maria Lassnig en Louise Bourgeois heeft een ontwikkeling in gang gezet die ten grondslag ligt aan de toenemende aanwezigheid van feministische kunst in termen van interpretatie, mogelijkheden, normen en deelname aan de hedendaagse kunstwereld.


Het tweede ijkpunt betreft artistieke werken die naaktzelfportretten koppelen aan de protestcultuur, die grote overeenkomsten vertoont met feministische kritiek – het naakte zelf tussen normativiteit en opstand. De ene kwestie is het naakte zelfportret als een gebied voor experimenten en een fenomeen dat artistieke en maatschappelijke identiteiten onderzoekt.

De andere kwestie heeft te maken met substantiële bijdragen aan het gender-debat, maar ook met kunstenaars die de crisis van achterhaalde mannelijke beelden aangrijpen als een mogelijkheid zelf-gedefinieerde identiteiten naar voren te brengen.

Het derde ijkpunt, tenslotte, ligt bij de rolwisseling waarbij de man van subject tot object wordt, en daarbij in feite een erotisch geladen object wordt – misschien een van de meest fundamentele verschuivingen wat betreft de vormen waarin naakte mannen zijn geportretteerd vanaf 1800 tot heden. De homo-emancipatie in het bijzonder heeft ervoor gezorgd wezenlijke twijfel op te roepen over normatieve concepten van mannelijkheid, waar homo’s zich met hun eigen alternatieve modellen tegen verzetten. Op de tentoonstelling worden die bovenal vertegenwoordigd door schilderijen die intieme nabijheid en mannelijke koppels tonen.

Toen de opening van de tentoonstelling dichterbij kwam luidde een veelvuldig gestelde vraag waarom dit project ter hand was genomen. Tobias G. Natter’s antwoord: “Er zijn vele redenen. Maar de belangrijkste is: omdat het al lang had moeten gebeuren.”  

www.leopoldmuseum.org

 

 

 


 

 














GERELATEERDMEER VAN REDAKTIEMEEST GELEZEN VAN REDAKTIE

Weens museum toont mannelijke naakten van 1800 tot nu

Redaktie, in Reizen en weekendtrips op 14 december 2019
Reageren? Jouw reactie:

Je naam:
Email (wordt niet getoond):
min. 15 karakters, geen links of html svp








TOP STORIES

MEEST GELEZEN (6 mnd)IN REIZEN EN WEEKENDTRIPSIN NUMMER 256














bottom image




Entire © & ® 1995/2019 Gay International Press & Stichting G Media, Amsterdam. All rights reserved.
Gay News ® is een geregistreerde merknaam. © artikelen Gay News; duplicatie niet toegestaan. Opname uitsluitend na schriftelijke toestemming van uitgever, met verplichte bronvermelding gaynews.nl. Door derden overgenomen artikelen worden in rekening gebracht, en zo nodig geincasseerd. Gay News ISSN: 2214-7640, ISBN 8717953072009. Gay News op Wikipedia.
Volg Gay News:
Twitter Issuu
RSS RSS Editors
zelfstandige Escortboys

CMI
Neem contact op
Abonneren
Adverteren






© 1995/2019 Gay News ®, GIP/ St. G Media